دره صوف

  زيرا تجا وزبه سرزمين وا رزشها ي د يني آ نا نرا وا د ا ر به  شو رشها وا نقلا ب نا خا سته نمود ه ا ست ، بعد ا زا فول قد رت پوشا لي شرق بد ست مبا رزين وسنگرد ا را ن شب زند ه د ا ر ، مرکز حکومتي کا بل بد ست رهبرا ن وهد ا يت گرا ن جها د ي ا فتا د ، همه رهبرا ن ا حزا ب وجنا حها ي مختلف سيا سي ، جهت سهم گيري د رقد رت وحکومت آ يند ه وا رد کا بل شد ند . ا ينا ن با همه قد رت نظا مي که د رگوشه وکنا رکشور، د ا را ي پا يگا هها ي جها د ومقا ومت بود ند ، با تما م ا مکا نا ت نظا مي که د را ختيا ر د ا شتند ، وا رد پا ي تخت گرد يد ند !  کا بل د را نتظا ر يک جنگ قد رت د ر، د رون خود بود ،  د را ينجا ما بصورت فهرست گونه عو ا مل د خيل د را ين جنگ ويرا نگررا برمي شما ريم .

عو ا مل جنگها ي و ير ا نگر

   ما د را ين نوشتا  ر، وا رد جزئيا ت جنگها ي خا نما نسوزنمي شويم ! بلکه وضعيت  کا بل را که د رزما ن حکومت مجاهد ين کا نون د رگيريها شد ه بود مورد تحليل قرا رمي د هيم ، د رحقيقت د ررا ستا ي آ سيب شنا سي آ ن هستيم !  کا بل ا ززمان ا شغا ل روسها تا زما ن حضوررهبرا ن جها د ي وشکست روسها روي جنگ ونبرد را به خود ند يد ه بود ، ما برآ ن شد يم تا عمد ه ترين عوا مل   عد م سا زش سرا ن جها د ي را برسر قد رت ، د را ين نگا رش يا د آ ورشويم :

1- تعصّب حز بي و جنا ح بند يها ي سيا سي :  که سا ليا ن د را ز، د رسنگرها ي جها د عليه روسها حضورفيزيکي د ا شتند ، هرکد ا م نسبت به د يگر ي جهت ا متيا ز وبرتري د رسهم گيري بيشترد رحکو مت متوسّل به زورمي شوند !  ا زنيروها ي نظا مي که د رکا بل با خود آ ورد ه بود ند ، ا ستفا د ه مي نمود ند ،    ا ين ا زبزرگ ترين ترا ژد ي قر ن حضورجها د گرا ن د رمرکزقد رت وتصميم گيري ا ست .

2- تعصّب وبرتري جو ئيها ي نژ ا د ي :  با فت جمعيتي د را فغا نستا ن ا ز قوميتها ي مختلف تشکيل يا فته ا ست ، که سا لها ي متما د ي د رکنا ر هم به زند گي مسا لمت آ ميز خود ا د ا مه د ا د ه بود ند !  که عمد ه ترين ا قو ا م سا کن د رکشور عبا رت ا ست ا ز :  پشتونها ، ا زبکها ، هزا ره ها وتا جيکها .  بقيه ا قلّيتها ي قومي که د رشرا ئط  فعلي همه نژا د ها ي سا کن د را فغا نستا ن نمي توا نند زورگوئيها ي قوم حا کم را تحمّل کنند ، همه آ نا ن د ا ر ا ي ا حزا ب ونيروها ي نظا مي هستند ، با ا مکا نا ت که د را ختيا ر د ا رند ، معا د لا ت برتري جويا نه ها ي قومي ونژا د ي را بهم مي زنند ، ا ين يک ا مرقطعي وا قعيت عيني ا ست ، که با ا ند ک تحرّ ک نظا مي جهت سيطره برا قوا م د يگر   ا مکا ن د رگيري خونين خو ا هد بود ، تا با ري د يگر مورد حکومت مطلقه نژا د خا صّي قرا رنگيرند ، بهرصورت ا متيا ز طلبي وبرتري نژا د ي ا زعوا مل مخرّب عد م سا زش د رپا ي تخت کشورا ست ، که جنگها ي خونين وويرا نگري را پشت سرگذ ا شت .

3- تعصّب مذ هبي : ا کثريت مرد م ا فغا نستا ن د ا را ي د ومذ هب ا ست : الف : شيعه که بنا م قوم هزا ره د رکشور معروف ومشهو را ست ، هرد وکلمه با هم      آ ميخته ا ست ، آ نگونه که ا زيکي ، د يگر ي ا را د ه مي گرد د . ب :  اهل سنّت وجما عت که د وسوم جمعيت کشوررا تشکيل مي د هد .

هرکد ا م ا زد ومذ هب د رکشور، د ا را ي پيروا ني هستند ، که طبعاً د ا را ي د و ا يد ه وعقيد ه مي با شند ، يا به تعبيرد يگر، د ا را ي د وقرا ئت ا زد ين هستند .    ا ينا ن بشکل سنّتي وا يلي تا هنو ز به حيا ت خود ا د ا مه د ا د ه ا ند ، قبل ا ز      ا نقلا ب ا سلا مي پيروا ن مذ هب شيعه با کتما ن هو يت مذ هبي روبروبود ند ،    ا زا ين جهت بصورت قا چا ق زند گي مي نمود ند ؛ با آ غا زا نقلا ب ا ينا ن ا زقيد وبند وزنجيرکتما ن هويت رها ئي يا فتند ، ا زطرف د يگرتحمّل وپذ يرش وجود  مذ هب د يگر د رکنا ر مذ هب حا کم خيلي سخت ود شوا ربه نظرمي رسيد ، زيرا ا ين مذ هب د رطول حيا ت تا ريخي خود ، د رکشو ربصورت غيررسمي حضور د ا شته ا ست ، د رحا ليکه د رجها ن پيروا ن همه ا د يا ن ومذ ا هب د رآ د ا ب ورسوما ت وسنن خود آ زا د هستند ؛ د را فغا نستا ن پيش ا زا نقلا ب ا ين قا نون بين المللي رعا يت نمي شد ، که پس ا زا فول وضعيت بحرا ن ، معضل د يگري بشکل اصطکا کها ي نيروها ي  نظا مي د رکا بل پيش آ مد ، که د ريا ي خون را ه ا فتا د آ نگونه که هيج کد ا م نسبت به د يگر ي ترحّمي ند ا شتند .

4- د خا لتها ي بيگا نگان : همه ا حزا ب سيا سي وجنا حها ي د رگيرد رکشو ر، به د ولتها ي بيگا نه با هرشکلي د رزما ن جنگ وجها د وا بسته شد ند ، ا ين       وا بستگيها ا د ا مه د ا شت ! حتّي د رتعيين سرنوشت وتصميم گيريها ي رهبرا ن پرنفوذ ، د خا لت د ا شتند ، زيرا جنا حها ي رقيب د رکا بل تا زما ن شکست روسها محتا ج کمکها ي آ نا ن بود ه ا ست ، فعلاً نيزد ا را ي عمد ه ترين نقش      د رتصميم گيريها ي ا فغا نستا ن هستند .

عوا مل که ا زنظر گذ شت ، بها نه بد ست بيگا نگا ن ا فتا د ، تا فرزند نا مشروعي را بد نيا آ ورد ه ! به ، ا فغا نستا ن سرا زيرسا زند ، تا با ري د يگرنيروها ي سرگرد ا ن  وقد رت طلب جها د ي را ، برا ي يک جنگ نا خا سته ؛ سرگرم     نما يند ؛ زيرا منا فع ملي وما د ي شا ن را ، د رگروي همين جنگ ميد ا نستند ،    د رحقيقت با زند گا ن ا صلي ا ين رقا بتها ي قد رت طلبي ، مرد م ا فغا نستا ن  بود ند ، که زيا نها ئي را بد نبا ل د ا شتند ، با متولّد شد ن جنا ح جد يد ، د رکشور ، طبعاً نيروهاي جها د ي جهت حفظ  موجود يت خود ، ا ختلا فها را ، کنا رگذ ا شته يک صف را تشکيل د ا د ند ، د را ين صورت جبهه گيريها ، د را فغا نستا ن ، بد ود سته تقسيم مي شد ند : الف : گروه طا لبا ن يا جنا ح جد يد الورود : با مرکزيت قند ها روحما يت مستقيم ا رتش پا کستا ن جهت حفظ قرا رد ا د منقضي شد ه خطّ د يورند . ب : جبهه ملي اسلا مي يا ا تحا د شما ل: که مرکّب ا ز      جها د يا ن سا بق يا جنگ جويا ن خونين نبرد کا بل بود ند ، که با مرکزيت شما ل به تنظيم ، وصف آ را ئي مي پرد ا ختند . بهرصورت زيا ن وويرا ني ا زهرطرف متوجه مرد م ا فغا نستا ن مي گرد د ، که د وتا جنگ ويرا نگررا (جنگ با شوروي ، نبرد گروهها ي رقيب د رکا بل) پشت سرگذ ا شته ، با سوّمين نبرد تلخ ود رد آ ور، روبروگرد يد ه ا ند ، که ا ين با ر، ا زمرزها ي کشورهمسا يه ا فغا نستا ن سرا زيرشد ه ! همه ا قشا رمختلف را گرفتا رخود سا خته ا ست .

د رشرا يط  فعلي با حضورمجا مع جها ني د رگيريها وخشونت ، ا ند ک ، ا ند ک  ا زکشور برچيد ه شد ه ، با زهم آ نطوري که ا نتظا ر مي رفت تحقق نيا فته ، ا گرتا ريخ ا نقلا ب ا سلا مي  ا فغا نستا ن جمع آ وري شد ه ، تد وين مي شد ،   برا ي نسلها ي بعد ، د ا را ي تجربه وآ مو زند گي ا ست .

ب : و ضعيت فر هنگي

ا کثر به ا تفا ق جا معه ا فغا نستا ن د ا را ي د ين وا حد ي بنا م ا سلا م ا ست ، سپس به شا خه ها ي شيعه وسنّي تقسيم مي گرد د ، پيروا ن هرد ومذ هب د ا ر ا ي فرهنگ وآ د ا ب وسنن خا صّي خود هستند ، که به شکل سنّتي سا ليا ن زيا د ي را پشت سرگذ ا شته ا ند ، نسلها ئي به همين شيوه به زند گي شا ن ا د ا مه د ا د ه ا ند ، نسل حا ضربه همين معتقد ا ت سنتي خود محکم وا ستوا ر ا ست ، هيج قد رت   د يني و فرهنگي جها ن معا صر نسل حا ضررا قا د ر به تغيير وا نحرا ف نيستند ، زيرا ، ا زمبا رزا ت وجها د ومقا و مت ا ين مرد م عليه روسها هويد ا وآ شکا ر      ا ست ، که شهد ا ي زيا د ي را رو ي همين ا عتقا د ا ت د يني  تقد يم ا نقلا ب ا سلا مي نمود ه ا ست ؛ تا بتو ا نند ، ا رزشها ي د يني شا ن را ، ا زآ سيبها و ا نحرا فا ت جلوگيري نما يند که موجب زيا نها ي بسيا ري به ا ين کشورگرد يد .

د رشرا يط فعلي د روا زه ا فغا نستا ن به روي همه ا د يا ن ، مذ ا هب وفرهنگها ي د نيا با تما م خصو صيا ت و و يژ گيها ، رسوم ، آ د ا ب و سنن که د ا رند ، با ز   ا ست ، طبيعت هرد ري ، با ز، ويرا نيها وفسا د وا نحرا فا ت د يني را بد نبا ل    د ا رد ، زيرا فرهنگ ود ين ، معتقد ا ت ومذ ا هب جد يد الورود ، د رکشور    مهما ن آ را م وبد و ن تحرّ ک نمي نشينند ! بلکه جهت گسترش فرهنگ خود ا زهيج تلا ش وکو شش د ريغ نمي ورزند ، روي همين مبنا ود ليل د رتما م شهرها وروستا ها ي د ورا فتا د ه که پا ي ا ينجوها ، رفته ا ست ، ا زا يجا د چا هها ي     آ ب آ شا ميد ني ، سيما ن چشمه ها ي آ ب ، تأ سيس سکّوها ي برق و000 گر فته تا کا رها ي فرهنگي وا يجا د شغل د ر، د رون خا نه ها ، همه ، ميل وگرا يش ، خصو صيا ت فرهنگي ود يني آ نا ن را بد نبا ل د ا رد ، که به عنوا ن نمونه مي توا ن موا رد ي را ا شا ره کرد که فضا ي با ز، بد ون چا رچوب ، چه آ سيبها ئي فرهنگي را د رپي دارد :

1- کا نا لها ي تلو زيو ني د نيا :  روي د يو ا رهرخا نه ومنزلي که ا زنيروي برق آ بي يا موتوربرق ا ستفا د ه مي نما يند ، آ نتن ها ئي ما هوا رئي نصب شد ه ا ست ، که روي بيش ا زهفتا د شبکه تلو ز يوني ، با برنا مه ها ي مبتذ ل ا ستوا ر  مي با شد ، هرکا نا ل خصوصيا ت وتبليغا ت خود را د ا رد ، که ا ثرا ت منفي وزيا نبا ري را روي زنا ن ومرد ا ن ، نوجو ا نا ن ، جوا نا ن وکود کا ن  مي گذ ا رند ، آ موزش ا شبا ع غريزه جنسي بشکل زند ه ا زشبکه تلو ز يو ني کشو رها ي بيگا نه ! ا نسا ن را بصو رت مسخ ومست ، بد و ن قيو د ا سلا مي و  ا نسا ني د رآ ورد ه د ر جا معه ظا هرمي سا زند ، که ا فرا د هم فکروهم عقيد ه را با خود هما هنگ سا خته روزبه روز ا فزا يش مي يا بند .

2- فيلم ها ي مبتذ ل : وجود ا ين فيلم ها ، د ربا زا رها ، که برا ي مرد م عرضه مي شو ند ، بصو رت نوا رها ي ويد يوئي ، سي د يها ي صوتي وتصويري که     د رتلو زيون ود ستگا ه کا مپيوتري قا بل ا ستفا د ه ا ست ، د ر، د کا نها ي شهر وروستا ، د رمعرض د يد مرد م ، مي گذ ارند ، تا آ نجا به پيش رفته است ، که    کا نا لها ي شبکه ها ي ا رتبا ط  جمعي به پخش آ موزش غريز ه جنسي بصورت عملي د رمعرض د يد تما شا چيا ن قرا رگرفته وپخش مي شوند ! بيشترين ا ين  فيلم ها : رقص ، آ وا زمنحرف کنند ه مربوط با زي گرا ن چون : هند ي ،         پا کستا ني ، چيني ، غربي  و000 هستند ! که عکسها ي عر يا ن با زي گر ا ن هند ي روي شيشه ها ي د کا ن ها ،  و يد ئو کلو ب ها ، فرا وا ن د يد ه مي شوند ، تا آ نجا که آرا يشگا هها ي زنا نه ، برا ي جلب توجّه مشتريا ن ، ا زتصويرزنا ن  آ را يش شد ه وبد ون پوشش ا سلا مي د رتا بلوها ، ا ستفا د ه مي نما يند همه ا ينها بشکل وا رد ا تي ا ست0

فرهنگ تقليد ي کورکورا نه ويرا ن گر،ا ز،رسا نه ها ي صو تي و تصو ير ي ملّي وخصو صي ا فغا نستا ن نيز سرد رآ ورد ه ا ست ، هيج ا بتکا ر تا زه د ر،  را ستا ي پيشرفتها ي فرهنگي صورت نگرفته ، فقط تلا شها ئي را د رزمينه فرهنگ مبتذ ل بيگا نه به کا ر مي برند ، يکي ا زآ فتها ي فرهنگي د ر جا معه ، که د ا را ي پشينه تا ريخي ا ست ، فرهنگ بيگا نه پروري مي با شد ، زيرا  ا زخود چيزي را، ند ا رند ، تا برا ي مرد مش عرضه نما يند ، هرچه زما ن     مي گذ رد ، هيج  پيشرفت د را ين را ستا د يد ه نمي شود ، بلکه به فرهنگ تقليد ي و بيگا نه پروري بيشتر د ر، رسا نه ها ي کشو ر مورد توجه ا ست ، که د رست  سير به قهقرا ، يا وا پس گرا ئي را د رجا معه مي رسا ند ، حتّي پيشرفت فرهنگي  ا زنوع مبتذ ل نيز د رکشورد يد ه نمي شود ، خورا ک همه رسا نه ها ي  ا فغا نستا ن ا زکشو رها ي بيگا نه تأ مين مي گرد د 0

3- فر هنگ بر هنگي : د يگرا زعوا مل آ فت زا ئي فرهنگي د رکشورا ست ! که شيوه زند گي زنا ن د رغرب را ، الگوبرا ي نوع زند گي ، نوع لبا س  وپوشش برا ي خود قرارد ا د ه ا ست ، ا ين نشا نگرعد م آ شنا ئي به متون د يني خود هستند ! که به فرهنگ تقليد ي کورکورا نه ، روي آ ورد ه ا ند ، ا ين شيوه زند گي د رنقا ط مختلف ا فغا نستا ن ا زقوّ ت وضعف برخورد ا را ست ، بد ين معنا : د رمنا طق وشهرها ي که حضور زنا ن خا رجي بصورت عد م پوشش بيشتر  ا ست ، ا ثرا ت منفي ا ين فرهنگ بيشتر به چشم د يد ه مي شود ، د رمکا نها ي که حضور ند ا رند ، يا کم حضورهستند ، کم تر ا ثر خود ر ا گذ ا شته ا ست ، گرچه عفّت وپوشش ا سلا مي د رزنا ن نسل حا ضر ، روي هما ن شيوه سنتي فرا وا ن هست ! هيج گونه تغيير محسوسي ا يجا د نشد ه 0

4- فرهنگ مها جرپذ يري زنا ن بد ون سر پر ست : د يگرا زعو ا مل ا زهم     پا شيد گي خا نوا د ه ها ودعوت به فرهنگ ا بتذ ا ل مي با شد ، که د رکشورها ي  ا سلا مي ا ثرا ت  منفي ومخرّب آ ن بصو رت هميشه مي ما نند ، آ نگو نه که همه خا نوا د ه ها ي بد و ن سرپرست ، ا زا ين طرح با آ غوش با ز ا ستقبا ل نمود ه    ا ند ، که با بزرگ شد ن کود کا ن وتحت تر بيت قرا رگرفتن د رمحيط غير  ا سلا مي ، د ورشد ن ا زآ مو زش وپرورش ا سلا مي تحصيل د رمد ا رس مسيحيا ن د رغرب با ا فکا ر وا ند يشه غير ا سلا مي مجهّز شد ه وا رد          کشو رها ي خو د مي گرد ند ، د يگر نيا ز به مبلّغين مسيحي د را فغا نستا ن نيست ، همين ها ي که  د رکشورها ي آ نا ن د ورا ن تحصيلا ت ر ا گذ را نيد ه ا ند ،  برا ي ا سلام زد ا ئي کا في ا ست ، که ا هد ا ف آ نا ن  را تأ مين مي نما يند 0

5- ا عز ا م مسيو نرها و مبشّر ين مسيحي : که د رقا لب ها ي مختلف د ر  ا فغا نستا ن صورت مي پذ يرد ، وبا تما م ا مکا نا ت وا رد کشو ر گرد يد ه ا ند ، با تشو يق کمک ها ي ما لي ود لا رها ي کذ ا ئي  ، جهت د عوت ا زمکتب مسيحيت تما م تلا ش ها ئي شا ن را بکا رمي برند ، ا ينا ن هنگا م که ا زمرا کز   د يني شا ن با د ست پر به کشو رها ي جها ن ا عزا م مي گرد ند ، بد و ن سرو صد ا با توا ن علمي ، شيوه ها ي تبليغي ودعوت مرد م به د ين مسيحيت را  آ موزش د يد ه ، با ا مکا نا ت ما لي فرا وا ن سرا زير مي گرد ند0 نمونه ها ي  زيا د ي جهت به ا نحرا ف کشا نيد ن ا نسا نها ، د رکشورهست ، که ما بشکل فهرست وا ر د را ينجا يا د آ ورشد يم ؛ بقيه عوا مل ضد ّد يني را به نگا رش نيا ورد يم ، جستجوگرا ن خود ، بد نبا ل آ ن با شند ، تا را ه چا ره ود فع ا ين معضل بوجود آ مد ه را پيد ا نما يند !

   - عقب ما ند گي و و يرا ني ها ي فرهنگ د يني

عصر پس ا زفروپا شي نظا م قطب شرق وشکست آ نا ن ، ا فغا نستا ن با زهم بصورت يک کشور عقب ما ند ه ومصرف کنند ه ، با قي ما ند ه ا ست ، که هيج گونه توليد ا ت ا زخود ند ا رند ، بلکه د ولت هم ، د ررا ستا ي پيشرفت ها ي علمي وفرهنگي هيج گا مي تا کنو ن  برند اشته ا ست ، که همه نوآ وري ها   وصا د را ت ، تو ليد ا ت و توسعه به عهد ه د ولت ا سلا مي ا فغا نستا ن ا ست 0

  د رشرا يط  فعلي ، ويرا ني فرهنگي ود يني بيشتر ا زو يرا ني ها ي خا نه ها    ومنا زل مسکو ني وجا د ّه ها ا ست ، د ررا ستا ي ترميم خرا بي ها ي بوجود آ مد ه کشور، مجا مع جها ني با تما م وسا يل وا بزا ر وا رد شد ه ا ند ، تا کشو ر را ا ز نو بسا زند ! ا مّا برا ي ترميم و يرا ني ها ي فرهنگ د يني هيج نها د  ا سلا مي ا ز خود علا مت ونشا نه با زسا زي تبا رز، ند ا د ه ا ست ، بلکه د ر   را ستا ي ا ين ويرا ني  سا ختما ن د يني و ا زهم  گسستگي ا رزشها ي ا سلا مي  وا نسا ني تلا شها ي با عنا وين مختلف صو رت مي گير ند ، گروه ها ي تبشير مسيحيت د رقا لب مؤ سّسا ت خير يه بنا م  ا ينجوها ، وهّا بيت ،  مسا عد ا ت      د يني ، همکا ريها ي ا سلا مي ، ا هد اء کتا ب آ سما ني ، تأ سيس مرا کزد يني ، تعمير مسا جد ، کا رها ي عقيد تي شا ن را پيش مي برند ، که به عنو ا ن نمونه يک مورد را مي توا ن يا د آ و رشد : د ر و لسو ا لي سنگچا ر ک با مرکز يت تکزا ر، ا زتو ا بع ولا يت سر پل ، وهّا بيها مد رسه  آ مو زش د يني را بنيا ن    نها د ه ا ند ، با هز ينه صد و پنجا ه هزا رد لا رجهت تبليغ ا زوهّا بيت  وآ مو زشها ي عقا يد خود ! نا م آ نرا با يک کلمه بسيا ر مقدّ س وبد و ن حسّا سيت ( منبع  الجها د ) گذ ا شته ا ند0 کد ا م منبع شيعي بد ون شهرت وآ و ا زه ، چنين کا رد يني ، ا نجا م د ا د ه ا ند ؟  با صد ، يا د وصد ، د لا ر خو د ا ين همه منّت وسروصد ا ا يجا د مي نما يند !

- عوامل پيشرفت ها ي فرهنگ د يني

هيج کا ر وبرنا مه ها ي د يني بد و ن بستر و زمينه کا ري پيشرفت نخوا هد کرد   د ر آ غا ز، با يد هز ينه نمود ه زمينه سا زي کرد0ما فقط  به چند عا مل ا شا ره مي کنيم :

1- ز مينه ها ي کا ر ي : با زبود ن بستر کا رها ي علمي وفرهنگي ومذ هبي د ر کشور، ا ين بستر تنها برا ي مذ هب يا د ين وعقا يد خا صّي نيست ، بلکه برا ي همه ، آ ما د ه و با زا ست ، هيج نوع موا نع د رمسير کا رها ي د يني وتبليغا ت  مذ هبي نيست 0

2- سر ما يه گز ا ر ي : بد ون هزينه ما لي هيج بستروزمينه کا ري فعّا ل نمي  گرد د ، بلکه با يد يک منبع د يني که د ا را ي تو ا ن ما لي وا قتصا د ي هست ، مي تو ا ند ا زا ين گزينه ا ستفا د ه نما يد ، د رغير ا ين صورت با د ست ها ي    خا لي هيج مبلّغ وعا لم قد رت مند ، نمي توا ند ، پيشرفت ها ي فرهنگ د يني را   د نبا ل نما يد ، هيج هد ف مند ي بد ون مصرف به هد ف مورد نظر خود   نمي رسد ! برمدّ عيا ن د يني  ومکتبي ا ست ، که مبلّغا ن ود ا نشمند ا ن را د ر   را ستا ي تقو يت مکتب وفرهنگ د يني يا ري رسا نند 0

3- و جد ا ن ومسؤ ليت پذ ير ي فرهنگ د يني : ا ين د وخصيصه و و يژ گي د ر وجود هرا نسا ن عا لم ومؤ من وثروت مند با يد زند ه گرد ند ! تا گا م ها ئي را د ر را ستا ي ا حيا ي ا رزشها ي د يني برد ا رند ، ا گرا ين د و صفت پسند يد ه د ر نها د ا نسا ن ، نها د ينه ، نشد ه ، با شند ، هما نند آ د م مرد ه ا ست ، که فقط  د ا را ي  جسم و ر و ح ا ست ، خصوصيا ت ا نسا ن متحرک و وظيفه شنا س را ند ا رد 0

4- وحد ت د يني و ا نسجا م ا سلا مي : محو رتما م قد رت وتو ا نا ئي فرهنگي برهمين ويژگي ا ستو ا را ست ، هرمبلّغ ود ا نشمند ي هنگا م ا يفا ي وظيفه مؤيد هم د يگر با شند ، تا ا ين فرهنگ ا صيل ا سلا مي بسوي ترقّي و پيشرفت حرکت نما يد0

5- تو ا ن علمي مورد نيا ز د ر جا معه : هرکس ، نمي توا ند ؛ وا رد فضا ي  آ مو ز شي  که ، شبها ت د يني ، د رآ نجا مطرح هست ؛ گرد ند ، تا هد ا يت     ورا هنما ئي مرد م  ر ا ، بسو ي ا سلا م روشن وبرد ا شت د قيق  ومد رن به   عهد ه ، گيرند ، وا ز، ا د ا ي  مسؤ ليت ا سلا مي وا نسا ني ، خوب بيرون آ يند ، که ا ين عزّت وا قتد ا رد يني وا سلا مي و ملّي ما ا ست ، بر و ظيفه شنا سا ن    ود رد مند ا ن د يني ، ا ست ، که د ر ، ا ين را ستا ؛ تما م تو ا ن وقد رت خود را بکا ربه برند 0

ج:ا قتصا د کشو ر

د را فغا نستا ن ، ا ز، زما ن تأ سيس حکو مت ا سلا مي پس ا زا نقلاب ، هيج مجموعه تحقيقا تي جهت با زيا بي وشنا سا ئي معا د ن زير زميني تا کنون تشکيل نشد ه ا ست ، د ولت وحکو مت به نظر مي رسد ، به  فکر ا ين مو ضوع حيا تي نيست ، بلکه د رکا بل مرکزتصميم گيري ها ، برا ريکه قد رت تکيه زد ه ا ند ، تا کسي د يگر ي ، ا ز، را ه رسيد ه د ر پي تصا حب آ ن نبا شد ، تما م سعي  وتوا ن را جهت نگهد ا ري ا زآ ن برا ي فرما ن رو ا ئي چند صبا حي بکا رمي برد ! ا مکا ن  د ا رد ا ين حکو مت هما نند حا کما ن پشين تبد يل به قد رت ها ي موروثي خا ند ا ني گرد د !

ا قتصا د کشور، فلج وا زهم پا شيد گي فرا وا ن به چشم د يد ه مي شود ! هيج تضمين جهت پيشر فت ها ي ا قتصا د ي وجود ند ا رد ، معا د ن نقطه ا وج منا بع  ا قتصا د ي هرکشو ر ا ست ، سرا ن حکو مت ها ي کشو رها ، تما م تلا ش ها را بکا رمي برند ، تا معا د ني ر ا د رکشو رها ي خود شنا سا ي ومورد ا ستخراج  قرا ر د هند ، ا مّا ، د رکشو رما ؛ هنو زد رخَم  يک کو چه هستيم  ! هيج گا مي    ا ز حکو مت  ها ي موروثي پشين تا هنو ز ؛ د را ين را ستا ، برد ا شته  نشد ه     ا ست ، ا گر چنا نچه ا نسا ن تلا شگر د لسو ز به مرد م وا مّت وجا معه يا بيد ه گرد د ، با هزا را ن موا نع د رمسيررا هش قرا رد ا د ه ا زخد مت رسا ني   و پيشرفت ها ي ا قتصا د ي آ ن جلوگيري به عمل مي آ يد ! ا ين چيزي عجيب نيست ، که هيج کا رخا نه توليد ي  که صا د را ت د ا شته با شد ، د ولت با تما م توا ن ا زآ ن حما يت به عمل آ و ر د ، د رکشورنيست ، تما م سرما يه گزا ري    ها ي ثروت مند ا ن ، روي پا يه ها ي خود متّکي وا ستوا را ند ، حتّي ا منيت جا ن وما ل آ نا ن ا زنا حيه د ولت تضمين شد ه نيست !  ا ين ا منيت نسبي که د رکشو ر حا کم ا ست ، تو سط حضورنيروها ي مجا مع بين المللي مي با شد ، د رغيرا ين صورت مورد کمين مد عيا ن حکو مت موروثي يا حکو مت خد ا د رزمين        قرا رخوا هند گر فت ، آ نگا ه تما م ا موا ل وسرما يه ها ي شا ن طعمه غا رت  گرا ن مي گرد ند ، ا ين بزرگ ترين د ليل بي ثبا تي وعد م ا منيت وآ را مش د رکشورا ست 0

1- نقش معا د ن د رثروت ملّي

کشورها ي د ا را ي معا د ن ، ا زتوا ن ا قتصا د ي بيشتري برخورد ا را ست ، به عنوا ن نمونه ؛ کشورها ي حوزه خليج فا رس را ، مي توا ن يا د آ ورشد ، که هرکد ا م  بصورت قطعه ، قطعه بيش نيست ، ا مّا با وجود معا د ن که يک ثروت خد ا د ا د ي ا ست ، د ر، د رون خا ک آ نا ن ؛ د ا را ي قد رت ا قتصا د ي ا ست ، چرا قا رّه آ فريقا ا زتوا ن ا قتصا د ي برخورد ا رنيست ؟ با وجود معا د ن  الما س وطلا ي نا ب را  د ر، د رون خود د ا رد ! که هيج يک ا زکشورها ي   جها ن ا زا ين نعمت برخورد ا رنيستند ! د ليل آ ن مشخّص وروشن ا ست ، که حکو مت ها ي آ نا ن د ا ر ا ي خصو صيت نوکري را ، برا ي قد رت ها ي غربي د ا رند ، هرچه را آ نا ن د ستورد هند ، هما ن ا نجا م مي گيرد ، که تأ مين   خوا ست ها ي آ نا ن ، د رگروي منا فع ملّي شا ن هستند ، نه خد مت به مرد م فقير و تهي د ست آ فريقا ئي !

ا مّا د را فغا نستا ن نقش معا د ن د رثروت ملّي منتفي ا ست ، زيرا حکو مت که مدّعي مرد م سا لا ري ا ست ، کا رآ مد نمي با شد ، وا قعيت ا ين ا ست که  ا فغا نستا ن با خصوصيا ت فعلي ، د ا را ي هويت ملّي نيست ، آ ن معنا ومفهومي که هويت ملّي د رکشورها ي پيشرفته يا ، د رحا ل توسعه برا ي خود د ا را ي    جا يگا هي ا ست ، د رکشو ر؛ وجود ند ا رد ، فقط هويت ها ي قو مي ونژ ا د ي به شکل شدّ ت وحدّ ت طرف د ا را ني د ا رند ! پس مقو له ثروت ملّي د ر  ا فغا نستا ن بي معني وبي مفهوم ا ست !

شنا سا ئي وا ستخرا ج وبهره برد ا ري ا زمعا د ن ا مرلا زم وضروري برا ي  زما مد ا را ن کشورهست ؛ د رشرا يط  فعلي مرد م ا فغا نستا ن با مشا کل عد يد ه د ست وپنجه نرم مي نما يد ، ثر وت ها ي ملّي تنها د رمعا د ن زير زميني خلا صه نمي گرد د ، بلکه ا ستعد ا د ها ي نهفته د ر، د رون ا نسا ن ، خد ا د ا د ي وبا القوّه نيروها ي جوا ن د رزمينه ها ي مختلف نيز ا زثروت ها ي ملّي بحساب مي آ يند ، برحکو مت ود ست ا ند ر کا را ن کشو ر هست که هويت ها ي قو مي را کنا ر  زد ه بد نبا ل  شا يسته سا لا ري با شند ، تا ا ين ثروت ها ي ملّي را که د رنها د هزا را ن ا نسا ن جوا ن سرزمين ما نهفته هست ، فعّا ل ساخته ! د ررا ستا ي    منا فع ملّي هد ا يت نما يند ، شعا ر شا يسته سا لا ري را ، د رکشور عملاً حا کم  سا زند ! ما هنگا م گشت وگزا ري که د رگوشه ها ي کشور د ا شته با شيم ، به وضوح د رمي يا بيم ، ومي فهميم ، هو يت ها ي قومي د روجود همه سا کنا ن وزما مد ا را ن سا ري وجا ري هستند ، تنها چيزي که د رکشورمفقود شد ه ، هو يت ملّي مي با شد ، که يک خصو صيت وويژگي مشترک بين همه ا قو ا م  و نژ ا د ها ومذ ا هب کشور هست ، ميتوا ند ، همه را با ا ين مفهوم ومعنا گرد خود جمع کند ، ا متيا زا ت وتبعيض ها را ، که تا کنون سا يه شوم خود را گسترا نيد ه بود ند ، برميد ا رد ، پس سعا د ت وترقي يک ملت ، حفظ هويت ملّي ونگهد ا ري  ا زثروت ها ي ملّي ا ست ، معا د ن د رقد رت وتوا نا ئي ا قتصا د ي کشو ر نقش عمده را با زي مي کنند ، که د ر صورت بهينه سا زي ا زآ ن را ه ترقي     وشکوفا ئي ملي را هموا ر ، مي سا زند ، نه ا ينکه ، هما نند گروه طا لبا ن ، با شيم ، که ثروت ها ي ملي را با د ست خود ، ا ز بين ، برد ه ونيست ونا بود    نما ئيم ، با قتل ، غا رت ، ا نفجا ر، ا نتحا ر، تر و ر، ا ختلا ل د ر ا منيت ،  را ه گيري ، ا يجا د رعب و وحشت د رکشور ، همه عزّ ت وا قتد ا ر وا فتخا را ت ملّي را نا بود مي سا ز ند 0

2- نقش نفت د رکشو ر

ا زمنا بع ا قتصا د ي وثروت ملّي وجود چا هها ي نفت د رکشو را ست ، آ نگونه که ا گرد ولتي بد نبا ل رفا ه حا ل مرد م با شد ، بد ون تعصّبا ت نژا د ي ومذ هبي تأ مين کنند ه سوخت مرد م هست ، سوخت رسا ني را ، د رکشور را ه ا ند ا زي مي نما يد ، ا زمشکلا ت سخت ود شو ا ر ي که ، مرد م را مي آ زارند ، نبود سوخت مورد نيا ز تود ه مرد مي ا ست ،  که آ ه ونا له آ نا ن را هيج مقا م مسؤ لي نمي شنوند ، وجو د چا هها ي نفت ، د رشهرها ي سرپل ، شبرغا ن ، هرا ت  با ستا ن ( تير پل ) د رصورت بهره برد ا ري وا ستفا د ه صحيح بخش عظيم ا زنيا زها ي مرد مي برآ ورد ه مي گرد د ، نگرا ني تأ مين سوخت ها ي مورد   نيا زشا ن را ، ند ا ر ند ، وجود يک پا لا يشگا ه نفت د رکشو را زضروريا ت ا جتنا ب نا پذ يرا ست ، زيرا نفت ا زبزرگ تر ين نعمت ها ي الهي ا ست که خد ا وند برا ي بند گا نش ا ر ز ا ني د ا شته0 ا گرتلا ش ها وسرما يه گزا ري    ها ي زما مد ا را ن ، د را ين زمينه ، به کا ر برد ه شوند ، د غد غه ها ي    سوخت ها ي آ نا ن برد ا شته مي شود ، د رحا لي که هيج گونه ا قد ا م نسبت به   تأ سيس پا لا يش نفت ، د رکشورصورت نگرفته ، ا زطرف د يگر هيج گونه  عکس العمل مثبت ، يا منفي نسبت به ضرو ر ت پا لا يشگا ه ، د را فغا نستا ن ا زنا حيه د ولت نشا ن د ا د ه نشد ه ! برا ين ثروت ملي به عنوا ن نفت خا م چه  مي گذ رد ؟ معلوم نيست ، که د ولت د را ين را ستا با مرد م  خود ا زشفّا فيت کا مل برخورد ا رنيست !

د رحا لي که زمستا ن سرد وسو ز ا ن سا ل 1386 ش د را فغا نيستا ن بيد ا د  نمود !  آ نگونه که قربا نيا ن زيا د ي را ، ا زخا نوا د ه ها ي بي بضا عت بجا ي گذ ا شت !

ا مّا د رکشورتا کنون وضعيت قومند ا ن سا لا ري حا کم بود ه ، ا زچا هها ي نفت فقط  د سته ا زقومند ا نا ن که سيطره د ا شته ، مي تو ا نسته ا ستفا د ه نما يند ! کيفيت بهره برد ا ري ا زنفت د رطول حيا ت نظا مي گري آ نا ن برا ي ما مجهول است ، د را ينجا نا گزيرم بخش ا ز مشا هد ا ت خود را که د ربها ر سال 1383ش به د ا خل ا فغا نستا ن تا شهرها ي مزا ر شريف ، شبرغا ن ، سر پل سفرنمود ه بود م يا د آ ورشوم که خا لي ا زفا ئد ه نخو ا هد بود 0

شهرشبرغا ن و سر پل د رسال1383

شبرغا ن ا زشهرها ئي آ با د ي ا ست که  د رطول حيا ت ا شغا ل روس ها  وجنگ ها ي ويرا نگر، د را ما ن ما ند ه ا ست ، هيج گونه آ سيب نسبت به آ ن ا زنا حيه جنگ جو يا ن هرد وطرف نرسيد ه ، هنگا م که وا رد ا ين شهرشد م  خيا ل کرد م ، که ؛ ا نقلا ب و جنگ وجها د و ارد ا ين شهرنشد ه ا ست ، مرد م   د رحا ل گشت وگذ ا ر، مشغول وسرگرم خريد وفروش هستند !  ا يستگا هها ي   ما شين ها ي شهرستا ن ها را بند ر گويند ، خيا با نها ي مرکزشهر، با آ سفا لت   کا ري ها ي قد يمي خود روها د رحا ل رفت وآ مد ، هستند ، سا ختما نها          وپا رکها ي تفريحي د ربرخي نقا ط  شهرد يد ه مي شوند ، مقصد نها ئي ما شهرسرپل بود ، نا گزيرخود را به بند ر سرپل رسا نيد يم ، فا صله ا ين د وشهر( شبر غا ن سرپل ) پنجا ه کيلومترا ست ، ما هنگا م که ا زشهر بيرون    شد يم ، جا د ه شبرغا ن ، سرپل وبا العکس خا کي بود ، مقد ا ري که ا زشهر فا صله گرفتيم ، د وطرف جا د ه تا نکرها ي نفت ، روي پا يه ها ي آ جري گذ ا شته شد ه بود ند ، که د رزير آ نها ، آ تش روشن مي نمود ند ، تا نکرها ي     د يگر ا زشهر سرپل پرا ز نفت به ا ين نقطه د رحا ل رفت وآ مد بود ند ، وقتي ا ز ا ين وضعيت پرسيد م  ، پا سخ شنيد م :

که چا ه نفت متعلق قومند ا نا ن وا بسته به ژ نر ا ل عبد الرشيد د ستم ا ند ، که  ا ستفا د ه آ نرا به صورت هفته ئي ، بين شا ن تقسيم نمود ه ا ند ، که هرهفته تا  آ خرمربوط يک قو مند ا ن با شد ، قو مند ا نا ن د يگرحقّ ا ستفا د ه را ند ا رند ،   ا ين شيوه يک ضا بطه کلي بين آ نا ن حا کم بود ، که د رهما ن منطقه د رهما ن   تا نکرها ، به صورت د ستي مشغول تصفيه بود ه ا ند ، هنگا م عبور ومرورا ز  ميا ن کوره ها ي تا نکر نفت ، مشا م را ، ا زبوي آ ن معطر مي سا خت ، ا ين    قا نون بين آنا ن به شکل د وره گرد ش مي شد ، که هرکد ا م نو بت خود را ملزم به مراعا ت بود ه ا ند 0

شبرغا ن وسرپل د رسال 1386

سفري که د رهمين سا ل به ا ين نقا ط د ا شتم ، کا ملاً متفا وت بود ، زيرا ا ز وضعيت پشين خبري نبود ، که د ربرخي مو ا رد تا بلوها ي کوره پزخا نه ها را   د ر عو ض د يد م ، که با هيزم صحرا ، آ جرها را مي پختند ! جا د ه ا ين د و شهر، ا زا سفا لت برخورد ا ربود ، که يک شرکت ترکيه ئي ا نجا م د ا د ه بود ، که د ر، د وره قبل شهر سر پل  ا زبرق خبر ي نبود ، ا ين با ر ستو ن ها ي حا مل کا بل برق ، که بسوي ا ين شهر رفته بود ، د يد ه ميشد ، د رمسير را ه آ نتن ها ي خطوط تلفن ها ي  بي سيم ا فغا ن ، ا ريبا ، روشن بربلند يها ي ا ين د وشهر به چشم مي خورد ، ولسوا لي سيد آ با د ( يعني عربها وهزا ره ها ) د ا را ي مکتب ومرکزد رما ني مي با شند ، که د رسا ل 1383ش ا زا ين خد ما ت د ولتي خبري نبود ، چهره ا ين مسير کا ملاً تغيير کرد ه ا ست ، شهرسرپل ا زآ غا زتأ سيس خود تا کنون روي اين نعمت ها را ند يد ه بود ، مسجد جا مع د رمرکزشهر، سا ختما ن حرم حضرت اما م زا د ه يحي (ع) با آ جرها ي پخته بکا ربرد ه شد ه ا ست ، فقط  گنبد آ هن بند ي  شد ه بود وبقيه کا رها يش با قي ما ند ه بود ، سنگ کا ري ود رب ، پنجره ها  ، تزيينا ت وآ سفا لت کا ري ها ي آ ن تا هنوز کا رنشد ه ا ست ، ا ين تغييرا ت بود که د را ين شهرصورت گرفته بود ، ا زوضعيت بهد ا شت           کما في السّا بق خبري نيست ، د رو ن شهر فقط خيا با ن ا صلي د ا را ي ا سفا لت است ، نقا ط د يگر شهرا زا سفا لت برخورد ا رنمي با شد ، حرم ا مامز ا د ه ا ز جا د ه ا صلي فا صله د ا رد ، که جا د ه آ ن خا کي مي با شد ، حرم د رکنا رتپّه قرا رد ا رد ، که قبرستا ن  برا د را ن د يني ما اهل سنّت وجما عت را د رکنا ر خود د ا رد ، د ا را ي د يگ بزرگي ا ست ، که برپا يه ها ي فلزسا خته شد ه     قرا رگرفته ، د وتا د رخت تنومند که يکي گفته مي شود با قد مت چها رصد سا ل   ا ست ، د يگر ي فا صله أ ش ا زحرم بيشترمي با شد ، که گفته مي شد جسد      مبا رک ا ما م زا د ه را روي آ ن  آ و يزا ن نمود ه بود ه ا ند ، آ ن د رخت که       د ا خل محوّ طه  يک  مسجد قرا ر، د ا رد ، زوّ ا ر قبرآ ن بزرگوا ر خا طرا ت زيا د ي را د رآ ن نوشته ا ست ، که ا ثر نوشته ها ي زيا د ي روي آ ن د يد ه    مي شد ، حکا يت گرزوّ ا را ن بسيا ري را د ا شت ، که آ ن را به عنوا ن تبرّ ک حضر ت يحي (ع) زيا رت مي نمود ه ا ند 0

3- نقش پا لا يشگا ه د رکشو ر

وجود پا لا يش ، د را فغا نستا ن نقش ها ئي را د ررا ستا ي نيا زمند يها ي ا وّ ليه مرد م با زي مي کند ، که د ا را ي کا ربرد ها ي مختلف ا ست ، موا د گونا گوني جهت ا ستفا د ه ها ي ا زنفت تهيه مي گرد د ، يا به تعبير د يگر، برخي ا زنيا ز   ها ي جا معه را د رد ا خل کشور برآ ورد ه مي سا زد ، که به برخي ا ز کا ربرد ها ي آ ن د رصورت تأ سيس پا لا يشگا ه ا شا ره مي کنيم :

1- تأ مين سوخت وسا ئط  نقليه : د نيا بسوي ترقي وپيشرفت هست ، هما نند د نيا ي قد يم نيست ، که سير و سفر وگشت وگزا ر با وسا ئل قد يمي د رشهر وروستا ها د ا شته با شد ، که روز ها وما هها وساعتها ئي را د ربرگيرد ، بلکه با وسا ئل ا رتبا طي د نيا ي مد رن مي خواهد سفرنما يد ، که با سهو لت وآ سا ني با سرعت تما م به مقصد برسد ، ما شين ا زهمين وسا ئط نقليه جد يد ا ست ، که را هها ي د ورود را ز را با سرعت تما م پشت سر مي گذ ا رد ، با يد سوخت آ ن  ا زد ا خل کشورتأ مين گرد د ، د رحا ليکه همه آ ن ا زکشورها ي خا رج تهيه مي شود ، آ ن هم توسّط تا جرا ن سود جو، بد و ن چا رچوب مشخّص ونظا رت د ولت ا زبيرون ا فغا نستا ن وا رد ود رمعرض فروش مشتريا ن با قيمت د لخوا ه مورد   ا  ستفا د ه خود قرا رمي د هند ، ا فغا نستا ن يک کشور مصرف کنند ه هست ، که همه ا جنا س مورد نيا ز ا زخا رج وا رد مي شود ، ا ستفا د ه ها ي آ ن به جيب کشورها ي صا د رکنند ه وا رد مي گرد ند ! قيمت سوخت ما شين مربوط نرخ کشورها ي صا د رکنند ه مي با شد ، که طبعاً روي کرا يه ها ي ما شينها ي مسا فربري د رکم وزيا د بود ن ا ثر مي گذ ا رند0

2- تأ مين سوخت مورد نيا زمرد م : که بنا م نفت سفيد ( تيل خا ک ) يا د مي شود د رشرا ئط  فعلي ا زد غد غه ها ونگرا نيها ي جا معه ما ، نبود سوخت د رکشو رهست ، زيرا عا مه مرد م ، ا ز چوب ، ذ غا ل سنگ وهيزمها ي که ا ز صحرا وکوهها جمع آ و ري نمود ه ا ستفا د ه مي نما يند ! ا گربرنا مه تأ مين سوخت د رکشور حل گرد د ، نفت خا م د رمحلها ي تصفيه شد ه پا لا يش شود ، بخش عظيم ا زمعضلا ت جا معه حل خو ا هد شد ، که کشورها ي پيشرفته ا ز    گا زطبيعي ود رحا ل تو سعه ا زنفت ا ستفا د ه مي کنند ، ا مّا د رکشورما تا هنوز  ا زشيوه ها ي قد يمي برا ي سوخت ا ستفا د ه مي نما يند ، ا زنفت برا ي فا نوس جهت روشن نمود ن ا تا ق ا ستفا د ه مي کنند ، آ ن هم د رظرفها ي کوچک ا ز   با زا رها ي د ور، خريد ه توسّط  الا غ به خا نه ها ي شا ن ا نتقا ل مي د هند ! زيرا د رخيلي ا زمنا طق هنوزبرق نيست0

3- تأ مين گا زما يع : ا ستفا د ه ا زگا زما يع د رهرجا ومحلّي که پخت وپزغذ ا ي هست صو رت مي گيرد ، ا زلوا زم ضروري زند گي تود ه مرد مي ا ست که د رصو رت پا لا يش ا زنفت گرفته مي شود ، کا ربرد ا ين سو خت فصلي نيست بلکه د رفصول چها رگا نه ، د رهرمقطعي زما ني بکا ر برد ه مي شود ، ا ين نوع سوخت د رظروف کوچک ( پيک نيک ) وبزرگ ( کپسول ) قرا رد ا د ه مي شود جهت ا ستفا ده ها ي عمومي وخصوصي د رمرا کزمختلف بکا رمي برند ، د رکشورها ي که ا زخود ، د ا را ي پا لا يش هستند وا زآ ن تو ليد مي نما يند ، با قيمت منا سب به فروش مي رسد ، ا مّا د را فغا نستا ن به شکل کيلوئي برا ي مشتريا ن د ربا زا ر، با قيمت با لا عرضه مي گرد د ، زيرا تأ مين کنند ه گا زما يع کشورها ي همسا يه هستند ، که سود حا صل ا زآ ن به جيب آ نا ن سرا زيرمي شود ، ا ين ا زبزرگترين زيا نها ي ما لي د رکشورما ا ست0

4- نفت سيا ه : ا زکا ربردها يش تأ مين سوخت کوره ها ي آ جرپزي ا ست که     آ جرا زمصا لح سا ختما ني ميبا شد ، د رهرکشورپيشرفته ، يا د رحا ل توسعه ، يا عقب ما ند ه ، به کا ربرد ه مي شود ، که بد و ن آ ن د ا را ي سا خت وسا ز نيستند ، گرچه د رعصر ما سا ختما نها را ا زبتون مقا وم سا زي مي نما يند ، که د ر  صو رت ز لز له ، به آ سا ني ويرا ن نگرد ند ! چنين آ با د سا زي د رکشو رها ي جها ن سوم به ند رت قا بل ا عما ل ا ست ! ا مّا د رکشو رما ا کثريت به ا تفا ق جهت ضعف ما لي ، تو ا نا ي خريد آ جررا ند ا رند ، جبر اً ا زد يوا رها ي گلي با سقف ود رب وپنجره چوبي د رشهروروستا ا ستفا د ه مي نما يند ، ا ين يک امري بد هي ومعمول وعا د ي د را فغا نستا ن ا ست ، برا ي کسا ني که ا زمنا طق مختلف ا ين کشورد يد ن به عمل آ ورد ه ا ند ، چيزي پوشيد ه وپنها ن نيست ، حتّي آ جرها ي مورد نيا ز مرد م ا زکشورها ي همسا يه تأ مين مي گرد ند ، د ر بسيا ري ا زمنا طق ، کوره ها ي آ جرپزي بنيا ن نها د ه شد ه ا ند ، که ذ کرش رفت ، بخا طر عد م سوخت با قيمت با لا ؛ د ربا زا ر عرضه مي گرد ند ، به شکل د ا نه به فروش مي رسا نند ، د رحا لي که د رکشو رها ي تو ليد کنند ه ، آ جر به صو رت تُني د رمعرض فروش قرا رمي گيرند ، با وجود ا ينکه نيروها ي کا ر به کشورها ي همسا يه سرا زيرمي شوند ! د و لت نسبت به ا ين گزينه کا ري بسيا ر بي تفا وت   ا زکنا رش مي گذ رد 0

5- تأ مين کنند ه موا دّ ا وّ ليه صنعت پلا ستيک : عا مه مرد م د ا را ي نيا زها ي مختلف ا ست ، ا زجمله کا رخا نه ها ي تو ليد ي مو ا د پلا ستيک که ا گر د ر کشو ربنيا ن نها د ه شود بخش عظيم ا زا ين نيا زها حل مي گرد د ، همه ا ين    موا رد که گفته شد ، ا زنفت گر فته مي شود ، با پشتوا نه قو ي ونيرومند د ولت ، که ا گرسرما يه گزا ري نما يد ، تأ مين کنند ه موا دها ئي ا ست ، که ، ا زنفت  بد ست مي آ يد ، آ نچه که ما د را ينجا برشمرد يم محد ود نمي با شد ، بلکه بيش    ا ز ا ين چيزي ا ست که ا شا ره گرد يد0

4- نقش گا زد ر کشو ر

گا زطبيعي ا زنعمت ها ي خد ا د ا د ي ا ست ، که د را ختيا ر بشر، قرا رد ا د ه شد ه ، ود رکشورها ي مختلف جها ن مورد ا ستفا د ه هست ، ا مّا د را فغا نستا ن تنها شهرشبرغا ن ا زا ين نعمت برخورد ا را ست ، که مورد بهره برد ا ري شهروند ا ن ا ين شهرقرا رد ا رد ، آ ن هم به  شکل محد ود مي با شد ، ود ر ا ختيا رعا مه مرد م کشو ر نيست ! د رحا لي که گا زطبيعي ا زثروتها ي ملي ا ست ، محد ود به شهر، يا طا يفه ، يا إ يل  خا صّي نيست ، مربوط همه   مرد م  ا فغا نستا ن ، د رتما م نقا ط کشو را ست ، ا زهرقوم ، نژا د ومذ هب خا صي  با شند ، نسبت به ا ين ثروت ملي سهم مسا وي د ا رند 0                                                   

د رشرا ئط  فعلي تنها شهر ي که د ا را ي سو خت گا زطبيعي ا ست ، شهر  شبرغا ن مي با شد ، که لوله ها ي گا زبد و ن کا ر شنا سي ا زروي زمين کشيد ه شد ه ، مو رد ا ستفا د ه شهروند ا ن ا ين شهر قرا رد ا رد ، ا ز طرف د يگر شهر مزا رشر يف ، نيز مد ت زما ني ا زا ين گا زا ستفا د ه مي نموده ا ست ، زيرا هنگا مي که آ د م  ا زشهر شبرغا ن بيرون مي گرد د ، لو له عريض وطو يل را   د رکنا ر جا د ه ا ين د وشهر مي بيند ، که بسو ي شهرمزا ر شريف ا زروي زمين کشيد ه شد ه ، بد و ن ا ينکه تو جّه د ا شته با شند ، کشيد ن لو له گا زبه ا ين شکل خطرا ت  فرا و ا ني را د رپي خو ا هد د ا شت ، فعلاً ا ين شهر ا زنعمت گا ز محروم ا ند ، زير ا رقا بت نظا مي که  برسرسيطره مزا ر شر يف ، بين د و قومند ا ن يا ژنرا ل  مر بو ط  گر وهها ي شما ل هست :

ا لف : آ قا ي عطا محمد ا زقو مند ا نا ن نيروها ي جها د ي ا ست که مربوط جمعيت ا سلا مي ا فغا نستا ن به رهبري ا ستا د برها ن الدّ ين ربّا ني ( رئيس جمهو رسا بق د ولت مجا هد ين د رکا بل ) شا خه  نظا مي شو را ي نظّا رد ر د رون ا ين حز ب به ريا ست يا فرما ند هي ا حمد شا ه مسعو د پنجشيري فقيد      ( وزيرد فا ع  د ورا ن حکو مت مجا هد ين ) مي با شد ، ا زجهت نژ ا د متعلق  برا د را ن تا جيک هست ، که ا ز لحا ظ  نژ ا د ومذ هب ، سخت متعصّب  مي با شد ! به  د ليل ا ينکه  و ي تما م تلا شها را ، د ر را ستا ي سيطره خو يش   د رشهر بکا ربرد ، نسبت به حضو رنظا مي ومرد مي هزا ره ها وا زبک ها       د رمزا رشريف ا زخود حسّا سيت خا ص ، د رمقا طع مختلف نشا ن ميد ا د ،  ا زجمله د رگيري ها ي نظا مي ا و را با حزب وحد ت د رنقا ط  گو نا  گو ن شهرمخصو صاً  پشت سيلو را مي تو ا ن ، يا د آ و رشد ، که با ا زبک ها نيز همين طو ربرخورد خصما نه د ا شته ا ست 0

ب : ژ نر ا ل عبد الر شيد د و ستم ، رهبر جنبش ملي ا فغا نستا ن ، مربوط قو م    ا ز بک مي با شد ، که ا زمتحد ين نزد يک حز ب و حد ت ا سلا مي د رصفحا ت شما ل به  حسا ب مي  آ يد 0 برا ثر رقا بت نظا مي  بين ا ين د وقو مند ا ن قد رت مند ، د رشما ل ، گا زطبيعي شهرمزا رشريف ، تو سط جنا ح ا زبک با مرکزيت شهرشبرغا ن  قطع شد ه ا ست ، تلو زيو ن آ ئينه ، مر بو ط همين شا خه نظا مي   ا ست ، که وا قع د رشبرغا ن مشغو ل پخش برنا مه ها ي مو رد خوا ست خو د مي با شد ، که چند سا عت ا ز برنا مه خود را د ر، ر و ز ا ين رسا نه خصو صي به هزا ره ها ا ختصا ص د ا د ه ا ست ، تا برنا مه ها ي شا ن را ، ا زآ ن پخش  نما يند !

ا مّا عطا محمد ، د رشر ا ئط  فعلي و ا لي شهر مز ا ر شريف  مي با شد ! که ا ز پشتوا نه قو ي ونيرومند معا و ن ا ول ريا ست جمهو ري آ قا ي ا حمد ضيا ء مسعود پنجشير ي برخو رد ا رمي با شد ، رسا نه ها ي ملي ، را د يو وتلو زيو ن بلخ را د را ختيا رد ا رد ، به شکل متنا وب عليه تلو زيو ن آ ئينه مو ضع گير ي   د ا ر د 0

د رحا ل حا ضرا ين مرد م هما نند بقيه  شهرها و ر وستا ها ي کشو رجهت  سو خت ا زهيزم ، ذ غا ل  سنگ د رصو رت د ا شتن پو ل و چو ب ، و000 د ر هوا ي  ز مستا نها ي سرد وکو شند ه ، ا ستفا د ه مي نما يند ، شگفتا ! با  وجود نعمت نفت وگا ز، د رکشو ر، مرد م ا زجهت سو خت د رتنگنا قرا رد ا شته با شند ، بد و ن هيج  گو نه تو جه ، ا زطر ف  د ولت که شعا ر مرد م سا لا ر ي را سرلوحه تبليغا ت  خود ، د ر، رسا نه ها وجرا يد ، قرا رد ا د ه ا ند ، ا ين شعا ر   د روغين بيش نيست ، تا مرد م را ، به پا ي صند وقها ي رأ ي برا ي ا ولين با ر   د رتا ريخ کشوربيا ورند ، تا جا يگا ه ومو قعيت خود را تثبيت نما يند ، آ نگا ه خود وخا نوا د ه ، د رزمستا ن سرد ؛ د رخا نه ها ي گرم وغذ ا ها ي رنگا رنگ ، با شکم سير بسرمي برند ، ا مت ومرد م د رمعرض فرا مو شي قرا رمي گيرند ! ا ين ا زسيا ست با زيها ي زما مد ا را ن ، د رجها ن ا ند ، که د ررا ستا ي مو ضع گيري ها ي خود د ا را ي پهلوها ي گو نا گو ن ومتضا د هستند ، د رهرچه منا فع شخصي د رلفّا فه منا فع ملي فرا هم شد هما ن را برمي گزينند !

5- نفت ، گا ز و با ز ا ر جها ني

اُ پک يک سا زما ن بين المللي وا قتصا د ي ا ست که مربو ط کشو رها ي صا د ر کنند ه نفت مي با شد ، کشو رها ي که به آ ب را ه آ زا د ، را ه د ا رند ، د ا را يي چا هها ي نفت با ظرفيت تو ليد هستند ، ا ز ا عضا ء رسمي ا ين سا زما ن به   حسا ب  مي آ يند ، کشو رها ي که ا زنعمت نفت برخو رد ا ر نيستند ، يا با  د را يت ود و ر، نگري که ، د ا ر ند ، بد نبا ل ذ خيره سا زي د ر، د رو ن  کشو رها ي شا ن هستند ، د رصو رت ا تما م چا هها ي نفت ، د رجها ن ، يا   وجو د بحرا ن کمبو د نفت را ند ا شته با شند ، ا زمشتريا ن با زا رسا زما ن ا ُپک به حسا ب مي آ يند ، ا غلب صا د رکنند ه گا ن نفت د ا را ي را هها ي آ بها ي بين المللي هستند ، که با کشتي ، نفت وا جنا س صا د را تي شا ن را حمل ونقل مي   نما يند ! ووا رد با زا رجها ني مي نما يند 0

ا مّا کشو رها ي که هيجگو نه را ه آ بي با د نيا ي خا رج ند ا رند ، ا زچها رطرف با خشکي محد ود مي با شند ، د رصو رتي ا مکا ن را ه ا زطريق د ريا ا ست ؛ که يک قرا رد ا د ترا نز يت حمل و نقل با يکي ا زکشو رها ي همسا يه به بند ند ، تا  د ست  ر سي به را ه آ بي پيد ا نما يند ، ا ين د رصو رتي ا ست ، که خو ا ستها ي مو رد قرا رد ا د آ ن کشو ر را برآ و رد ه سا زند ، تا نفت يا کا لا ها ي   صا د را تي خود را ، د ربا زا رجها ني عرضه نما يند ، ا فغا نستا ن يکي ا زهمين کشورها ي ا ست ، که ا زهرطرف به خشکي محصو ر ا ست ، هيج را ه به آ ب  را هها ي بين المللي وکشتيرا ني را ند ا رند ، جبراً با يد با يکي ا زکشو رها ي همسا يه ( ا ير ا ن يا پا کستا ن ) قرا رد ا د ترا نزيت به ا مضا ء برسا ند ،    د رغيرا ين صورت ا زمنا  فع کا لا ها ي صا د را تي خود ، محروم مي ما ند ،    ا مّا د ررا ستا ي گا زطبيعي نيزهما نند نفت شرا ئط  فعّا ل را مي طلبد ، که با برخي ا زکشو رها ي جها ن قرا رد ا د فر و ش آ نرا به  بند د ، سود حا صل ا ز   آ نرا که  يک ثروت ملي ا ست  به  نفع کشو روکا رها ي عمو مي  به  مصرف برسا ند ، يا د ررا ستا ي پيشرفت وتوسعه کشو ربکا ربه برد ، ا ين هم د رشرا ئط  فعلي ا مکا ن پذ ير نيست ، زيرا هيج کا ري تا هنو ز د را ين زمينه صورت نگرفته ، تا به با زا ر جها ني  نفت وگا زد ست رسي پيد ا نما يد0    

ذ غا ل سنگ د ره صو ف

منا طق بنا مها ي سر خ شهر، شيخه ، به معد ن ذ غا ل سنگ منتهي مي گرد د ، که ، بنا م شبّا شک يا د مي شود، نسبت به سا ير منا طق ممتا ز سا خته ا ست . ا ز ا هميت و يژه برخو رد ا را ست ، د رحقيقت سو خت بخشي عظيم ا زجا معه ا فغا ني را که ا ز، ذغا ل سنک ا ستفا د ه مي نما يد ، تأ مين مي کند ، هنگا مي که به ا ين معد ن رسيد يم جا د ه جهت با رگيري بسيا ري خا کها يش تبد يل به سيا هي شد ه ا ست ، د وطرف جا د ه ، خرمن ا زذ غا ل سنگ قرا ر د ا شتند ، پشت  جا د ه سورا خ ها ي هما نند لا نه زنبو ر، بوجود آ مد ه بود ، که سنگ ها ي        ذ غا ل را کا ر گرا ن با بيل وکلنگ ا زد ل کوه کند ه به پشت الا غها با ر نمود ه کنا ر جا د ه خا لي مي نما يند ، تا کا ميونها ي با ربري ا زرا ه رسيد ه ذ غا لها ي سنگ را با ر نمود ه به شهر ها ي ا فغا نستا ن برد ه بفروش برسا نند ا ين معد ن   د را جا ره يکي ا زپول د ا را ن کشو ر قرا رد ا رد ، که با کا رگرا ن قرا رد ا د مي بند د به ا ينکه هر قد رسنگ ذ غا ل تو ا نيستي ا زمعد ن کند ه توسط  الا غ  کنا ر جا د ه پيا د ه نمود ي ! ثلُث يا رُ بع با شد ؛ يعني يک سوّم يا يک چها رم ما ل شما با شد ، بقيه ما ل من ! د رحقيقت تما م زحما ت وسنگيني کا ر بد وش کا ر  گرا ن با ا ستفا د ه کم ، ا ما ثروت مند ا ن با کا رکم وا ستفا د ه بيشتر، نصيب شا ن مي گرد ند ، ا زيکي ا ز موترد ا را ن که ذ غا ل سنگ به شهر مزا ر شريف حمل مي نمود ، پرسيد يم که د و لت  ا ز شما چقد ر برا يد ا ت ( ما ليا ت )  مي گيرد !؟  گفت : هر مو تر با ري سي هزا ر ا فغا ني ا زما ، د ريا فت ميد ا رد ! گفتيم  شما هرموترچند بفروش مي رسا نيد ؟ گفت : حد ود شصت هزا ر ا فغا ني ! د را ين  ميا ن د ولت سود بيشتررا مي برد ، د رحقيقت حا لت جيب بُري ملت خو يش را پي گيري مي نما يد ؛ بد نبا ل رفا ه حا ل جا معه خود نيست ! ز يرا نصف سود زحمت آ نا ن را به جيب مبا رک خود وا ريز مي نما يد ، تا برا ند وخته ها ي ما لي کا رمند ا ن و مسؤ لين ا صلي د و لت ا فزود ه گرد د ، ما شين ها ي با ربري با بيل ود ست کا رگرا ن با ر گيري مي گرد د ، د را ين حمل با ر، سا عت ها زما ن مي برد تا ما شين تو سط  کا رگرا ن پرگرد د ![1]

بي تو جّهي د و لت نسبت به ا ين مر د م

منطقه با ا ين مو قعيت ا قتصا د ي چرا مورد تو جه حکّا م سا بق وفعلي قرا ر نگيرفته ا ند ؟ ا ين خود يک ذ هنيت را برا ي ا نسا ن ؛ خود به خود ، پيش مي آ ورد که لا بد ونا گز ير، سرا ن د و لت ها ي گذ شته  و حا ضر، ا زسا کنا ن ا طرا ف ا ين معد ن ، خو ش شا ن نمي آ يند ، زيرا با آ نا ن ، هم نژا د وهم زبا ن وهم مذ هب نيستند ! پس چرا به و ضعيت رفا هي ا ينا ن نمي رسند ؟ حتي  بجهت  ا ستفا د ه بيشتر ، ا زمعد ن ذ غا ل سنگ شد ه ، جا د ه عبورومروررا ، ا زمعد ن تا شهر مزا ر شريف ، هموا ر سا خته ، آ سفا لت نما يند ! ا ين نشا نگر هما ن تعصّبا ت قو مي ومذ هبي گذ شته ا ست ، که تا هنو ز، به رگها ي آ نا ن جريا ن    د ا رد ! جا معه ا فغا نستا ن را ،ا زد ا شتن هو يت ملي ود يني که عا مل ا قتد ا ر وا تحا د  وا نسجا م هست ، با ز  ميد ا رند ؛ زيرا بخش عظيم رونق ا قتصا د ي را د رکشو ر معا د ن تشکيل مي د هند ، ا زجمله آ نا ن معد ن ذغا ل سنگ ا ست    جا د ه ها ، خرا ب ، مرد م فقير، زمينه کا ر حتي با وجود معد ن ذغا ل سنگ نيست ! ا ين چه د و لت وحکو مت ملي ا ست ؟ که مقد را ت تو د ه مرد مي ،     بد ست آ ن ا ست ! ا ين يک گلا يه ا زد ولت پس ا زا نقلا ب ا ست که با شعا ر     د مو کرا سي ومرد م سا لا ري بوجود آ مد ه ، با عملکرد تبعيض آ ميز هيج سا ز    گا ري ند ا رد ، د رحقيقت هما ن يک با م ود وهوا ا ست ! با ا مکا نا ت د ولتي    د رسخت تر ين نقا ط مشرقي مي رود ، بد ون هيج گو نه سود ي  ! ا ما منطقه     د يگر با وضعيت ا قتصا د ي که معد ن را د ر، د رون خود جا ي د ا د ه ا ست ، هيج نو ع ا مکا نا ت د و لتي د رآ ن نيست زيرا ا زطا يفه ونژا د حا کم نيست ،    د رست ا ين هما ن نظا م آ پا رتا يد ي ا ست ، که د رقا لب مرد م سا لا ر ي د روغين د رکشو ر پيا د ه مي شود ! ا گربا و رند ا ريد ، يک سفر به د ره صوف تا معد ن ذ غا ل سنگ را د ا شته با شيد ![2]

6- رشو ت خو ا ر ي د ر کشو ر

د يگرا زچا لشها ي بزرگ کشو ر، سنّت د يرين رشوت خوري ا ست ! د رتما م    ا د ا ر ا ت د ولتي ، ا ين قا نو ن وبدعت حکّا م سلف جا ري وسا ري مي با شد ، هرکسي که د ا را ي پو ل وزند گي خو ب تري با شد ، که بتوا ند منظو رومقصود خود را به مسؤو ل مربوط ا عما ل نما يد ، د رب سعا د ت وخو ش بختي به رويش با ز خواهد شد ، ا گرکسي که به عنوا ن تظلّم به مقا م مسؤول مربوطه شکا يت به برد تا به وضعيت آ ن رسيد گي گرد د ، د را ينجا ، ا ولين شيوه کا ري ا عطا ء  پول بنا م  شير يني يا حقّ الزّحمه و000 و شگرد ها ي د يگربصو رت آ شکا را  برا ي آ ن کسي که پشت ميزي کا ري خو د نشسته ا ست ، مي با شد ، د رغيرا ين صورت ممکن ا ست ، فرد شکا يت گر، مورد ضرب وشتم مأ مو رد ولتي با يک   ا شا ره آ ن ا د ا ره نشين ، قرا رگرفته ، ا زشعبه که شکا يت خود را به آ ن برد ه طرد گرد د ! يا را ه ا طا ق تنگ وتا ريک زند ا ن شو د 0

شيوه رشوت خو ري د رکشو ر، يک ا مري معمو ل وبسيا ر عا د ي ا ست ، ا ز   د يد ن رشوت ، برا ي هيج کسي چيزي شگفت آ و رنيست ! ز يرا عمري را که    د ر، ا ين کشور، بسربرد ه وزند گي نمود ه ، با چشم  د يد ه ا ست ، ا گرما شين مسا فربري بخوا هد ، گشت و گذ ا ر بين شهر يا بيرون آ ن د ا شته با شد ، چيزي را که با دي ؛ د ر مسيرش به پرد ا ز د ، پو لي را بنا م حقّ العبو ربه  پليس مي با شد ! تا ا زسخت گيري جريمه ، ضرب ، شتم د را ما ن بما ند 0

- رشو ت وا د ا را ت د و لتي

هنگا م مرا جعه ا ربا ب ر جوع ، به ا د ا را ت د ولتي ، به نقا ط  مختلف کشو ر ، ا ين  ا د ّعا ر ا ، بو ضوح مورد تأ ييد قرا رمي د هيد ، رشوت د را فغا نستا ن   بيد ا د مي کند ، يک چيز پنها ن نيست ! همينکه کلمه سنّت وقا نو ن را د را ين نوشتا ر بکا ربرد ه إ يم ؛ بد ور، ا زا نصا ف و وا قعيت نگفته إ يم ، بلکه هما ن چيزي که د ر کشو ربه  شکل شبا نه روزي ا تفا ق مي ا فتد ، د را ين نگا رش آ مد ه ا ست ! شخصي که د رشعبه د ولتي د ا را ي مِکنت وموقعيت هست ، به  مرا جعين خود با صد ا ي بلند مي گو يد : چقد رپو ل برا يم مي د هي ؟ تا کا ر َت را را ه بيا ند ا زم ! به عنو ا ن نمو نه مورد ي را د رسيروگرد ش ا د ا ره د ولتي يا د آ و رمي شو يم :

يکي برا يم گفت : جهت کا ري به ولا يت سر پو ل رفتم ، تا تو سّط  محکمه     قضا ئي  مشکل که د رپيش رود ا شتم حل گرد د ، شخص آ شنا ئي پيد ا شد ، که با محکمه وبقيه ا د ا را ت ميا نه خو ب وا رتبا ط خا ص د ا شت ، با وسا طت کا رم را را ه ا ند ا خت ! پس ا زهمه مرا حل ا د ا ري وا تما م قضيه محکمه به من   گفت : حقّ زحمت يا شيريني من چه شد ؟ گفتم خد ا حا فظ ! ا زد نبا لم با صد ا ي بلند گفت : بچِّيم مگرکا رَت با ري د يگرد را ينجا گيرنکند ! ا ين يک نوع تهد يد نسبت به عد م پرد ا خت رشو ت هست ، که ا گربا ري د و ّم کا رش پيش همين     آ د م  برود ، را ه نمي ا ند ا زد ! زيرا سا بقه د ر، ند ا د ن رشوت د را ين ا د ا ره را د ا رد ! که ا زد يد گا ه ا ويک پشينه بد ي ا ست ! د رحقيقت سوء سا بقه      مي با شد ، که د ر ا ينجا تما م نمي شود ، بلکه مورد ملا مت وسر زنش قرا ر      د ا د ه زمينه زند ا ني و000 را فرا هم مي سا زد ؛ يا ا ينکه چند برا برا زجيب ا و پو ل را بيرون آ و ر د ه ، نو شي جا ن مي نما يد !

- شا هد تو کيست ؟

د ونفربه محضرقا ضي آ مد ند که يکي ا زد يگري ا دّعا ي طلبي د ا شت ، قا ضي به مدّ عي گفت : شا هد تو کيست ؟ مد عي پا سخ د ا د : خد ا ! مو لا قطب الد ّين ، د رآ ن مجلس حاضربود گفت : برا ي شها د ت کسي را معرّ في کنيد ، که قا ضي اورا بشنا سد ! مد عي متوجّه شد ؛ که چه کسي را به عنوا ن شا هد معرّ في کند ؟ مقد ا رپول را د ا خل پا کت گذ ا شت ؛ به قا ضي تقد يم د ا شت وبه قا ضي گفت : د ا خل پا کت را نگا ه کن ! شا هد را د ا خل پا کت برا يت معرّ في نمود م ، شا يد مورد قبول جنا ب عا لي قرا ربگير د .

قا ضي وقت پا کت را با ز نمود گفت : هي با با تو که شا هد ي به ا ين خوبي د ا شتي ! چر ا ا ز ا وّ ل نيا ورد ي ؟ ا ين شا هد شما ، پدر، پدر ، آ شنا ا ست !    ا ين که مورد قبو ل من نبا شد ، پس کي مورد  قبو ل من ا ست ؟ خا طر جمع با شي مسأ له حل ا ست !!

ا ين د ا ستا ن گويا ي عيني  وضعيت ا دا ري کشور ا ست0[3]

که برخي ا زشعرا ي خوش ذ وق وخوش سليقه با زبا ن عا ميا نه د رد ها ي حا کي ا زرشوت که برهم زنند ه عد ا لت ا جتما عي ا ست سرود ه که ما به چند قطعه آ ن  د را ينجا ا شاره مي کنيم :

ا ي پو ل نگشتي  ميهما ن           تا  من بسا ز م ا متحا ن

تو بو د  ي د  رجيب  من            ا زد و رميد ا د م نشا ن

خ

عر ضم  چرا شد     معطلي        د رکا رمن صد مشکلي

ا ي پيسه جان اي پيسه جان         حلا ل  هر       مشکلي

خ

هر که د رجيبش  پو ل  بو د       هرمشکلش   حل مي شود

هرگا ه که حرف ازپول شود       آ ن گا ه قضا وت مي کند

خ

صد ها  نفر       کشته   شد        قا تل به د ست آ ورد ه شد

پول د رهما نجا د  يد ه  شد       ا مر و ز و فرد ا مي   کند

خ

بر يا  د  د ا رم هر ز ما  ن        حکّا  م   مي  د ا رد  بيا ن

بر قتل و بر سر قت آ نقد ر      تأ کيد  مي   کر د  آ نچنا ن

بنگر عد  ا  لت  خو ا ه  ما        ا زخو ن تجا رت  مي  کند [4]        

د رسا ل1386 ش هنگا ميکه ا زا فغا نستا ن به طرف ا يرا ن مي آ مد يم ، د رست مطا بق روزعيد سعيد فطر د را فغا نستا ن بود ، ا زمر زا سلا م قلعه وا رد ا يرا ن مي شد يم ، صبح زود ، ا زشهرپرآ وا زه هرا ت با ستا ن خود را ، به گمرک  ا فغا نستا ن  رسا نيد يم ، که به خا طرنيا مد ن کا رمند ا ن گمرک ا يرا ن به  مرزدغا رون ، پا سبا ن گمرک ا سلا م قلعه ؛ ما را را ه ند ا د ، حد ود د و ، تا سه سا عت  پشت ميله ، ها معطّل ما ند يم !  لحظا ت ا نتظا ربه سررسيد ، زنگ با زشد ن د رب ورود ي  به صد ا د رآ مد ، ما هم وا رد گمر ک ا سلا م قلعه شد ه ، به شعبه که مهرخروجي مي زند رفته ، پا سپو رت ها را تحو يل د ا د يم ، پس    ا زمهر، ا زهمه مسا فرين ؛ هرنفري  پا نصد تو ما ن ا يرا ني ، با الا جبا ربه   عنو ا ن عيد ي مسؤول مربوطه گرفت ، هرکسيکه مي گفت ند ا رم ! با خشونت تما م برخورد نمود ه مي گفت : توبه ا يرا ن مي روي معنا ند ا رد که مي گو ئي   ند ا رم ! ا ين هما ن رشوت د رقا لب عيد ي ا ست ، که ا زمرد م خود مي گيرد تاجيب شخصي پرگرد د 0  

- پا سپو ر ت و ر شو ت

گذ رنا مه يک وسيله عبو ر ومرور، ا زمر زها ي جغرا فيا ئي د رکشو رها ي  جها ن مي با شد ، که بد و ن آ ن ا مکا ن مسا فر ت به بيرون کشورميسورنيست ،  ا ين قا نو ن بين المللي ؛ د ر، د نيا حکم فرما ا ست ، روند بد ست آ ورد ن  پا سپو رت ، ا زسير ا د ا ري د رکشو ر، به آ سا ني نمي با شد ، بلکه با يد ا ز  گرد ونه سخت ود شوا ر رشوت ، عبور نما يد ! که قيمت يک عد د پا سپو رت به شکل قا نو ني ا زهزا روپنج صد تا د وهزا روپا نصد ا فغا ني مي با شد ، با  مرا جعه ، د را د ا ره مربوطه ، جهت خريد آ ن ، با پا سخ منفي مو ا جه مي شود ، گويا برا ثرا زد يا د مرا جعين ، همه پا سپو رتها ي موجود ، تما م شد ه ا ست !    د رحا لي که ا ين چنين نيست ، بلکه رشوت يا به تعبير د يگر قيمت آ ن د ربا زا ر آ زا د ، به چند برا بربا لا مي رود ، جيب مقا م مسؤول بيشتر بد نبا ل پولي ا ست که ا زا ين نا حيه بد ست مي آ يد ، هنگا م مرا جعه خا رج ا زچا رچو ب د ولت وقا نو ن فرا وا ن بد ست مي آ يد ، د و يست تا چها رصد د لا ر، د ربا زا رآ زا د به فر وش مي رسد ، ا ين شيوه پو ل زا ئي  د رجيب شخصي مقا م د ولتي ا ست 0

ا ين بد عت يا شيوه آ فت زا ئي د ولتي به سفا رت خا نه ها ي کشورنيز حا کم ا ست ، که نمو نه آ نرا ( نگا رند ه ) د ريک سفر به تهرا ن به سفا رت کبرا ي د ولت ا سلا مي ا فغا نستا ن ، د ررا ستا ي يک ورقه تأ ييد يه د يد ه ا ست ؛ که با مر ا حعه مستقيم بد ست نيا مد ، بلکه با را بطه کسي د يگربا لبا س شخصي بعد ا زيک ما ه ، بد ست رسيد ! د رکشو رفسا د ا د ا ري آ نقد رزيا د ا ست ، که ا نسا ن فقط با پول مي توا ند ؛ مد رک تحصيلي با لا ئي را با مشخصتا ت خود   بد ست ، آ ورد ؛ بد ون ا ينکه  زحما ت طا قت فرسا ي تحصيل را با جا ن ود ل کشيد ه با شد ، برخي را با وضوح مي تو ا نيم ، به بينيم ، د رحقيقت د رکشو ر پول سا لا ري ،  مشغو ل حکو مت  و گرد ش کا رها ي ا د ا ري د ولتي ا ست ؛ نه شا يسته سا لا ر ي وقا نو ن مد ا ري !

- ويز ا و رشو ت

رشو ت ، آ نقد ربرا ي خود ، د رکشو ر ، جا يگا ه ويژه با زنمود ه ، که  نما يند ه گيها ي سيا سي کشو رها ي د يگر، ا زد ست آ ن د را ما ن نما ند ه ا ست بلکه با آ ن خود را آ لود ه سا خته ، آ نگو نه که گذ رنا مه د را د ا ره پا سپورت ا فغا نستا ن ، پيد ا نمي شود ؛ ولي د را ين نما يند گي خا رجي با قيمت با لا ،  وا فر پيد ا مي شود ! گرچه فسا د ا د ا ر ي د رسا يرکشو رها ي جها ن با ضعف وقوت که د ا رند هست ، ا مّا با  و ضو ح و قو ت و قد رت که د را فغا نستا ن   مي با شد نيست 0  

به عنوا ن نمونه مي توا ن ، ا زقنسو ل ا يرا ن د را ينجا ، يا د آ و رشد ، زيرا   مرد م ما ، برا ثرسنخيت وجهت کسب ، کا ر، ونزد يک بود ن به ا ين کشو رد ر حا ل رفت وآ مد هست و بيشتر به د نبا ل بد ست آ و رد ن ويزا ي سفر به ا يرا ن  ا ند ، با مرا جعه  مستقيم ؛ و يزا ي ، بد ست نمي آ يد ، بلکه کا رمند ا ن آ ن ا زطريق ا فغا نيها ي کا رمند ، که د رآ ن نما يند گي سيا سي ، مشغول کا ر هستند ، با  قيمت با لا د ربا زا رآ زا د  به فر وش مي رسد ، هما نند کا لا ي تجا رتي د رميا ن شهروند ا ن ما ، د رمعرض خريد وفروش ا ست ، ا ين ويزا تا هز ا ر    د لا ر ر ا با لا رفته ، پس نما يند گي سيا سي ا يرا ن نيزا زا ين قا نو ن وسنّت پشين وهميشگي  ا فغا نستا ن د را ما ن نما ند ه ا ست ، ا ين يک ا دّعا ي صرف  نيست بلکه يک وا قعيت عيني د رکشو رمي با شد ، قا بل ا نکا ر نيست ، که د ا منگيرآ نا ن شد ه ا ست ، هر کسيکه د ا را ي پو ل با لا ا ست ، صا حب ويزا مي گرد د ، د رغيرا ين  صو رت بد ست نخوا هد آ مد 0

- رشو ت و مر کز تصميم گير ي

عمل رشوت آ نقد ر، برتا روپود کشو ر، ريشه د وا نيد ه ، که د رمرکزتصميم گيري برا ي خود ، د ا را ي جا يگا ه و يژه ا ست ، آ نگو نه که وکلا ونما يند گا ن مرد مي را بسو ي خود متوجّه ساخته ! رشو ت د رهر مقطع وزما ن ومکا ني د ا را ي قا لب  خا صّ خود ، وجا هت قا نو ني د رکشو را ست . د رست هما نند کشو رمو نا کو، که قما ر بشکل قا نو ني د رقا نو ن ا سا سي آ مد ه ا ست ، که بخشي ا زد رآ مد ا ين د ولت ا زطر يق قما رمي با شد .[5] با ا ين تفا وت که  د رکشور ما بعنوا ن قا نو ن د رقا نو ن ا سا سي نيا مد ه ، آ نچه که هست ،بشکل عملي د رکشو رحکو مت مي کند . د رپا رلما ن که يک مرکز تصميم گيري وتعيين سر نو شت عا مّه مرد مي ، مي با شد ، جهت جلب آ را ء ا کثرنما يند گا ن را به نفع خود ، د لا رها ئي د ست بد ست مي گرد ند ! که ما مي توا نيم ، با توضيحا ت بيشتري ، د را ينجا به نگا رش د رآ ور يم ، ا گرو کيل و نما يند ه  پا رلما ني که بخوا هد ؛ د ا را ي ا کثر يت آ را ء د رپا رلما ن گرد د ، با يد ، پيشا پيش قيمت هررأ ي را سبک وسنگين نما يد ، طبعاً د را ين با زا ر هرقد ر؛ قيمت با لا رود ، به نفع وسود فروشند ه گا ن آ را ء ا ست ، که ا زا ين  تجا رت سود آ و ر وبد و ن زحمت نفع بيشتري نصيبش خو ا هد شد ، د را ين گير ود ا رخريد وفروش کا لا ي تجا رتي بنا م رأ ي ا زمنا فع ومصا لح مرد مي ، که شعا ر سيا ست با زا ن ، هست خبري نيست ، تلا شها ا زهرد وطرف فروشند ه وخريد ا ر، ا زشد ّت وحد ّت خا صّي برخو رد ا را ست ! يکي د ا را ي پو ل وثروت که بتوا ند برا ي   ا جرا ي پروژه مورد نظرش ، ا کثرآ ر ا ء پا رلما ني را با خو د ؛ د ا شته با شد ! د يگري بد نبا ل ثر و ت ا ند و ز ي ا ست ، جهت ا ستفا د ه ا زموقعيت منا سب که پيش آ مد ه مي با شد ، بهرصو رت منا فع متوجّه هرد وطر ف هست ، يکي با  ا ند يشه بلند مرد مي ، که ا مکا نا ت هميشگي د و لت را ، متو جّه قو م 000 خو د مي سا زد ، تا به کسا نيکه برا يش رأ ي د ا د ه ؛ خد مت کرد ه با شد ، ا زطرف   د يگربرطرفد ا را نش ا فزود ه گرد د ، تا با ري د يگر بتوا ند کا ند يد شد ه ، به  پا رلما ن را ه يا بد ، د يگر تما م همّت وغمش جيب شخصي ا ست ؛ که با يد پرگرد د ، ا تفا قاً با تما م تلا شها ئي که د را ين را ستا ، بکا ر مي بند د ، با زهم به آ رزوها ئي طلا ئي که د رنظر د ا رد نمي رسد ! جيب مبا ر ک نيزخا لي مي ما ند ، ضررد يگري را که متو جه آ ن هست کا ستن ا زمو قعيت ا جتما عي ا ست !

ا ين يک تجا رت وسود کلا ن برا ي نما يند گا ني ا ست که رأ ي خود را د رمعرض فروش قرارد ا د ه ، تا صا حب ثر و ت گرد ند ! ا زا ين معا مله بهره بد و ن  ر نج و زحمت بد ست مي آ يد ، د رحقيقت رأ ي که با ا نتخا ب مرد م به  پا ر لما ن فرستا د ه شد ه تا به  نفع مرد مش بکا ر گر فته شو د ، مو رد معا مله  ود ا د و ستد قرا رمي گير د ! ا ين هما ن معا مله وبا زا ريا بي وخريد وفروش   کا لا ها ي قيمتي ا ست که ،  د ر، د ر و ن پا رلما ن با ا رزش ا ند ک به فروش مي رسد !                                      

ا ين وکيل يا خريد ا رآ را ء ا ين عمل را قبل ا زتشکيل جلسه يا تصويب موضوع مورد نظرش ا نجا م مي د هد ، تا هنگا م رأ ي گيري عمومي د ر مجلس با ا ين بن بست قحطي آ را ء موا جه نگرد د ! د رست به هد ف نها ئي خود که ا ختصا ص   ا کثر آ را ء را به نفع خويش هست ، بر سد ا ين گلا يه به  شکل وجد ا ني ا ز    نما يند گا ن پا رلما ني ا ست ، که چرا با سر نو شت و رأ ي هزا را ن ا نسا ن      ا ينگو نه با زي مي نما يند ؟ ا ين يک وا قعيت تلخ ونا گوا ري ا ست ؛ که پذ يرفتنش ، برا ي آ نا ن  سخت ود شو ا را ست  ! تا به تود ه مرد مي که ا کثربيسوا د هستند ، ا زا ين معا مله نما يند گا ن خود خبري ند ا رند ! زما نيکه رشو ت د رقا لب د يگري د ر پا ر لما ن ، خود را ، به نما يش گذ ا شته ا ست ،    ا زسا ير وزا رتخا نه ها وا د ا را ت د ولتي چه ا نتظا ري ؟ که ما منتظربما نيم ، تا رشوت ا زکشوربرچيد ه شود ، با  ا ين وضعيت هيجگا ه ا نتظا رسعا د ت و رفع رشوت را ا زکشو رند ا شته با شيم0                                    

- رشوت واعزام حجّا ج به مکّه

حج يک ا مري عبا د ي وسيا سي ، ا جتما عي ، فرهنگي ، آ گا هي وبيد ا ري    برا ي  ا مت ا سلا مي د رجها ن ا ست ، ا زد يد گا ه ا سلا مي  ا زا رزش با لا و وا لا ي  برخو رد ا رمي با شد ، که د رآ يا ت وروا يا ت نسبت به آ ن تأ کيد زيا د شد ه ! که سا ل يک با ربصو رت د سته جمعي د رزما ن ومکا ن خا ص جا مه عمل مي پوشند ، د رد ل آ فتا ب گرم  وسو زا ن عربستا ن ا ين کنگره عظيم ا سلا مي د ر سر زمين وحي تحقق پيد ا نما يد ، لبا س سفيد ا حرا م د رمکه معظمه نشا نگر د ل  بريد ن ا زتما م زخا رف د نيا ! ا ست که با فريا د لبّيک اللّهمّ لبّيک جها ن شرک وبت پرستي را به لر زه د رمي آ ورند ، که قد رت وقوت ووحد ت مسلما نا ن را د رد نيا به ا ثبا ت برسا نند !

نها د د ولتي که سمت ا عزا م حجّا ج را به عهد ه د ا رد ، با يد ا زصفت زشت وپليد رشوت بد وربا شد ، د رحا ليکه د را فغا نستا ن ا ين شيوه د رهمين نها د   هما نند همه ا د ا را ت د ولتي جا ري ا ست ، ا گر هرحا جي که بخوا هد نا مش زود ترد رکا روا ن حج ثبت گرد د ، با يد پو ل بيشتري ا زحدّ معمول وقا نو ني به پرد ا ز د ، د رغيرا ين صو رت ، ا زا عزا م به مکه محروم خو ا هد شد ، ا ين يک ا مر ي  طبيعي وعا د ي ا ست ، ا ين نها د مقد ّس ا زد ست رشو ت د را ما ن نما ند ه ، که مليون ها ، د لا رنصيب گيرند ه ر شو ت مي گرد د ! ا زا شرا ف برعملکرد مسؤولين ا د ا را ت خبري نيست ، تا کنترل صورت بگيرد ! فسا د ا د ا ري د ر کشو رما نع تحقق عد ا لت ا جتما عي د ر جا معه  مي با شد ، که ا زبزرکترين آ فتها ي ا جتما عي ا ست ، ا ز زما ني که کا نو ن تصميم گيري وسرنو شت ومقد را ت  جا معه گر فتا را ين معا مله  زيا ن آ و رمرد مي با شد ،   ا زا شرا ف وجلوگيري رشوت ، هيج ا نتظا ر نمي رود ، ز يرا  قبحيت آ ن د ر هما ن مکا ن رقم زني مقد را ت ملت ا زميا ن رخت بربسته ا ست ، با لبا ن متبسّم وآ غو ش با ز مو ر د ا ستقبا ل گرم رأ ي فروشا ن پا رلما ني قرا رمي گيرد ، ا ين وضعيت نا گو ا ر ونا منا سب د ولتها ي پشين وفعلي ا فغا نستا ن ا ست ، که د ر را ستا ي جيب بُري تلا شها ي فرا وا ن با هرشکل وشيوه صو رت مي گيرد ! ا ين بيما ري ويرا نگر و مرگ آ و رهمگا ني ؛ که ا نسا ن ها را بسوي مرگ تد ريجي سو ق ميد هد ، هيج  نو ع برنا مه و تصميم جهت جلو گير ي ا تّخا ذ نگرد يد ه ا ست !

د ر يک جمله مي تو ا ن گفت : که د رکشو ر تما م نا هنجا ر يها و مصيبتها وفرهنگها ي مبتذ ل و... وجود د ا رند ! ا زهمه بيشتر رشوت وثر وت ا ند و ز ي نا مشر وع حضو رفعا ل د ا ر د !

 ز مينه کا ر وکا ر گر

ا يجا د زمينه ها ي کا ري عبا رت ا ز سرما يه گزا ري ها ي ثروتمند ا ن د ر  کشو را ست ، که با تما م توا ن ثر و ت خو يش ر ا بکا را ند ا زند ، هر کسيکه مطا بق ميل وا ستعد ا د خد ا د ا د ي سو ق د ا د ه شود ، تأ سيس کا رخا نه ها ي صنعتي وتوليد ي د رکشو ر، ا زضروريا ت مو رد نيا ز جا معه ا ست ، که مي  توا نند زمينه ها ي کا ري را برا ي نيروها ي کا ر، فرا هم ، سا زند ونو ع  ا شتغا ل زا ئي ا ست ، که  بر ما ( ثر وتمند ا ن و حکو مت ) وبرا ي ما ا ست ( کا رگرا ن ) تا نير و ها ي کا ري آ وا ر ه کشو رها ي بيگا نه  نگرد ند ، ا زتوهين و تحقير بد و ر بما نند ! مها جرين خا رج ا زکشو ر، پس ا زعود ت ود رنگ به   هما ن کشو ري که بود ه  ا ست ، با هر شيوه و وسيله که شد ه برمي گرد ند ! علت فقط نبود بستر کا ري ، د ر کشو را ست ، ز يرا زما مد ا را ن د رپي قد رت      وتأ مين زند گي شخصي هستند ، د ربرنا مه ها ي کا ري د ولت برا ي زمينه      کا ري کا رگرا ن ؛ هيج برنا مه د يد ه نمي شود ، ا زا ين جهت نيروها ي کا ر بصو رت سيل آ سا بسو ي کشو رها ي همسا يه سرا زيرمي شو ند 0

هنگا م با زگشت مها جر ين به  شهرها وآ با د ي ها ئي خود ، با نبود کا رموا جه مي شو ند ، ا ين يک ا مري طبيعي ومعمو لي ا ست ، و قتي کا ر و زمينه آ ن د ر محلّ  سکو نت وجو د ند ا شت ، کا رگرمجبو را ست که جهت ا د ا ره ا مور ز ند گي  را ه مها جر ت را د رپيش بگيرد ، تا قوت لا يموت را بد ست آ ورد ه به زند گي  خود ا د ا مه د هد ، ا زکشو رها ي مها جرخيزد رجها ن ، ا فغا نستا ن     ا ست که هميشه با معضل بيکا ري موا جه بود ه ، زيرا نيروها ي کا رجهت کا ر يا بي به کشو رها ي همسا يه يا ا روپا به شکل غيرقا نو ني مسا فرت مي نما يند ، لا بد ونا گز يرد ولت ا سلا مي د رکا بل مجا ل ا ند يشيد ن را برا ي ر فع نيا ز   ها ي مرد مي  خو د ند ا رد ، نيزبد نبا ل حل ا ين معضل نيستند ، تحليل گرا ن   سيا سي مقيم کشو رها ي غر بي هموا ر ه چو بي جنگ سا لا ري را برسر مجا هد ين کو بيد ه ا ند ، همه تو ا ن را ، د را ين را ستا به تحليل برد ه ا ند ، تا نيروها ي مقا ومت را ، ا ز نقطه منفي ا ستفا د ه نمود ه بد نا م سا زند ، هيجگا ه  کا را ئي د ولت را د رزمينه معضل بيکا ري به تحليل نکشيد ه ا ند ، ا ين ا ز      بز رگترين چا لشها ي تحليل گرا ن سيا سي معا صرا ست ، که خو د متو جّه  نيستند ، يا جهت رضا يت صاحبا ن زر، وزور، خود را د رهمين مسيرقرا رد ا د ه ا ند ، د رحا لي که د ر کشو ر، مشکل بيکا ري هزارا ن آ وا ره سرگرد ا نرا به کشو رها ي بيگا نه د رپي د ا شته ا ست ، قربا نيا ن بسيا ري را د رمسيررفت وبرگشت به جا گذ ا شته ! تا هنو ز را ه حلّ ا ند يشيد ه نشد ه ا ست 0

د رکشو رفقط زمينها ي کشا ورزي د رفصل خا ص کشت مي گرد ند ، ود رزما ن خا ص برد ا شت محصو ل صو رت مي گيرد ، آ نهم  بصو رت محد ود که کا ر  ز ر ا عت د رتما م فصو ل سا ل نيست ، ا ين نيزد رد ست زمين د ا را ن مي با شد که بد و ن هيجگو نه همکا ري د ولت به شکل مستقل به کشا و ر زي سنتي ا د ا مه مي د هند د ربقيه فصو ل کا رگرا ن بد و ن کا ربه هر طر ف د رگشت وگزا ر ا ند ، تا برا ي چند صبا حي شد ه کا ربد ست آ ورند ، د رشرا ئط  فعلي کا ر د ر    کشو ر خلا صه مي گرد د ، به کا رها ي کشا و ر زي ! و د ا د و ستد د ر         با زا ر؛ گزينه مخصو ص پو لد ا را ني ا ست ، که ا جنا س را ا زکشو رها ي همسا يه يا ا زنقا ط د يگر خريد ه وا رد شهروبا زا را فغا نستا ن مي نما يند ، اين شيوه ، هيج نوع کمک به کا رگرا ن نيست ، برا ي با زد ا شتن نيروها ي کا ررا   ا زمها جر ت ا شتغا ل زا ئي ا ست ، تنها را ه برچيد ه شد ن مها جر ت وآ وا رگي ، توهين وتحقيرد ر کشو رها ي مها جرپذ يرا يجا د شغل د رکشو رمي با شد ، ا ين شعو رخود نگري وخود يا بي را ، زما مد ا را ن وتحليل گرا ن سيا سي با يد د رکشو ر، بو جو د  آ و ر د ه و تقو يت نما يند !

نبو د بستر کا ر و هو يت ملي

ورود نيروها ي کا ربه کشو رها ي همسا يه آ نقد رنا مسا عد ا ست ، که مأ مو رين کشورميزبا ن با تما م توا ن جهت د ست گيري مها جرين بد ون مد رک ا قا متي  وا ر د ميد ا ن شد ه ، تا آ نا ن را د ست گير نمود ه ، ا زمرزطرد نما يند ! ملا حظا ت د يني ، مذ هبي ، و000 د را ين برنا مه لحا ظ  نگرد يد ه ا ست ،   جلو ه هو يت د يني  و برا د را يما ني که د رعصرطلا ئي حيا ت پيا مبر بز رگوا را سلا م (ص)  ا ز جا يگا ه خا صّي برخورد ا ربود ، د رعصر فعلي     د رتما م کشو رها ي ا سلا مي  نيست ، ا ين صفت ا ر زشي ا زميا ن برد ا شته  شد ه ، به جا ئي آ ن هو يت ملي ومحد ود يتها ي جغرا فيا ي نها د ه شد ه ، مو ضو ع  و حد ت فقط د ر وجود هو يت ملي  خلا صه مي گرد د ، ا عتبا ر قد رت وا ر زش يک جمعيت به وجود همين  هو يت تبلو رد ا ر د ، د رغيرا ين صو رت د ليل ا سلا مي و جو د ند ا ر د ، که يک مسلما ن را ا زخا کي به خا کي  بير و ن برا ند ، يا موجبا ت  تو هين وتحقير، ا ذ يت وآ ز ا ر ش را فرا هم سا زد ، که ا زموا ر د ذ يل به عنو ا ن سند زند ه تا ريخ آ شکا ر مي با شد : خفّا ش شبها ي تهرا ن ، فيلم چا رخو نه ، فيلم مبتذ ل  عر يا  ن که تو سط ا را ذ ل وا و با ش       د رسا ل 1386 ش بين هم د يگربصورت زند ه  با گوشي ها ي همرا ه رد ّوبد ل مي گرد د ، ا زعوا مل توهين وتحقير ا ست ، که تو سط  کشو رها ي مها جر      پذ يربه ا جرا  گذ ا شته ، مي شوند ، محد ود يت ها ي کا ر، برا ي کا رگر ا ن   مها جرا يجا د مي نما يند ، ا ينها عد م ظر فيت   کا في  ا سلا مي را مي رسا ند 0

د- ا منيت د ر کشو ر

آ را مش وآ سا يش تود ه مرد مي و ا بسته شد يد به ا منيت د ا رد ، سعا د ت ورفا ه وبد بختي يک مجموعه ا نسا ني مربو ط ا منيت مي با شد ، ما د را ين نگا رش بر آ ن  شد يم که آ نچه را د را ين مقو له مي نگا ر يم ، ا زمشا هد ا ت وبرد ا شتها ي خود را که يک و ا قعيت عيني ا ست د رمحضرد يد وقضا و ت خوا نند گا ن قرا ر د هيم ، منا طق که د ا را ي ا منيت يا عد م آ ن هست ، د وگو نه ا ند :

الف : ا منيت نسبي که ، د ر، د وسرزمين وجود د ا رد : 1- هزا ره جا ت : که     د ا ر ا ي  ا منيت نسبي مي با شد ! ا کثربا شند گا ن ا ين منا طق را قو م ، ا يل وطا يفه هزا ره تشکيل ميد هد ، زيرا هيج نو ع نا ا مني د را ين منا طق ا حسا س نمي گرد د ، آ نگو نه که کا رمند ا ن مؤ سّسا ت خا رجي يا سيا حا ن وگرد ش  گرا ن جهت با زد يد ، ا زمرا کزبا ستا ني بد و ن محا فظ  سفر مي نما يند ، يک جو ّي ا منيت د ر هزا ره جا ت حکو مت مي کند 0

ا مّا د شمنا ن ملت ا فغا نستا ن ، تما م سعي وتلا ش را ، د را ين سرزمين بکا ر مي برند ، تا ا منيت نسبي که د رآ ن حا کم گشته ، سلب نما يند ! ز يرا با حضورنيروها ي  بين المللي وروي کا رآ مد ن د ولت فرا گير، يا به تعبير  د يگروسيع البنيا د ، همه طرحها ي شوم شا ن د ررا ستا ي تصا حب قد رت ونفي د يگرا ن نقش برآ ب مي گرد ند ! ر وي ا ين جهت توطئه د يگر را د رقا لب کوچيها د رکشور، را ه ا ند ا ختند ، که يک پد يد ه جد يد نيست بلکه سا ليا ن    متما د ي تو سّط حکّا م سلف برمرد م هزا ره جا ت تحميل شد ه بود ، که با ظهو ر ا نقلا ب ا سلا مي ا زا ين سرزمين برچيد ه شد ! ا ين با ر د رزما ن حکو مت  مرد م سا لا ري به هزا ره جا ت  سرا زير شد ند ، تا آ نرا هما نند ولا يا ت پشتو ن نشين وجنوب کشو رتبد يل به کا نو ن نا ا مني سا زند ، د رتا بستا ن سا ل1386 ش سفرسه ما هه جهت تبليغ وا ر شا د به شما ل کشورد ا شتيم ، زمزمه سرا زير شد ن کوچيها با همه ا مکا نا ت بد ون زن وبچّه به هزا ره جا ت به گوشها  مي رسيد !

بهسود ا زولسوا ليها ي هزا ره نشين ، ا زتوا بع ولا يت ورد ک با مرکزيت شهرميد ا ن  مي با شد ، که سا لها ي قبل ا زا نقلا ب طعم تلخ حضورخصما نه کوچيها ي عيا ش وزورگوي ستمگررا چشيد ه ا ند ، ا ين مرد م خا طرا ت تلخ    ود رد نا ک را ، ا زپشتوها ي کوچي ، د رتا ريخ حيا ت خود به د ل د ا رند ، زيرا حضو رتا بستا ني  ما لد ا را ن کوچي د رهزا ره جا ت ، توأ م با ظلم وا زبين    برد ن مزا رع وقتل وغا رت آ نا ن بود ه ا ست ، وجود زمينها ي کشا ورزي ، کوچيها د رهزا ره جا ت ميرا ث هما ن زورگوئيها ي گذ شته تا ريخ شا ن همرا ه وهما هنگ با د ولت وقت مي با شد ! که برا ين مرد م روا د ا شته ميشد ! حکومت مرد م سا لا ري ود مو کرا سي مفهو م ومعنا ي بين المللي خود را د را ينجا ا ز    د ست ميد هند ، بيشتر به عملکرد فا شيستي گذ شته د ولتها ي حا کم کشورتوجه نمود ه ا عما ل قد رت مي نما يد !

تا بستا ن همين سا ل کوچيها د ربهسود به شکل سيل آ سا ؛ سرا زيرشد ند ، با  ا جا زه نيا فتن د را ين سرزمين با مقا ومت مرد م موا جه شد ند ! تود ه مرد مي با د ستها ي  خا لي ،  کوچيها مجهّزبا همه ا مکا نا ت نظا مي نبرد سنگين روخ د ا د ، که د و لت نسبت به آ ن بي تفا وت و بي تو جّه هيجگونه عکس العمل مثبت يا منفي ا ز خو د نشا ن ند ا د ه ا ست ، د را ين د رگيري حد و د هزا رخا نه ا ز   مرد م آ وا ره شهرها ي مجا و رشد ه ، بيش ا زيا زد ه نفرا زا ين مرد م شهيد     شد ند ، خسا را ت فرا وا ن به زرا عت ها ي مرد م وا رد گشت ! بقو ل معا ون    ا  ول ريا ست جمهو ري آ قا ي ا حمد ضيا ء مسعود : پد يد ه کو چي يک پد يد ه شومي ا ستعما ري ا ست ، که آ فريد ه شد ه ، با يد حل گرد د ، 2-  شما ل کشو ر: که ا زا منيت نسبي برخورد ا را ست ، آ نگو نه ، که ، د رتما م نقا ط ا ين سمت ،  ا نسا ن مي توا ند بصو ر ت شبا نه روزي مسا فرت نما يد ، با زهم همين مدّ عيا ن حکو مت خد ا د رزمين يا ميرا ث د ا را ن حکو متها ي پشين با تما م توا ن تلا ش د ا رند ، که ا منيت را ، ا زمرد م شما ل ، زا يل سا زند ، نمو نه آ نرا د ر ا نفجا رشهربغلا ن مي توا ن يا د آ ورشد ، که هيأ ت پا رلما ني به ريا ست آ قا ي مصطفي کا ظمي د را ين شهرجهت ا د ا ء  مسؤ ليت سفر مي نما يد ، وا لي وقومند ا ن ا منيه شهر حضورند ا شته ا ند ، د ررا ستا ي هرج ومرج سا زي شهربا قضيه جنگ کو چيها با هزا ره ها د ربهسود ا رتبا ط  مستقيم مي توا ند       د ا شته با شد ، د رست حا د ثه د ر، د ونقطه د ا را ي ا منيت نسبي ؛ ا تفا ق مي ا فتد !

بهرصورت ا نفجا رمهيب د رشهربغلا ن د ريک کا رخا نه قند ، جا ن جمعي ا ز همو طنا ن را گرفت ، که برا ي ملت ا فغا نستا ن غير قا بل تحمل ا ست که د ر ا ين  شهرنما يند ه محترم پا رلما ني آ قا ي کا ظمي شر بت شها د ت را مي نوشد ، با رو ي د ا د تلخ ونا گوا ربهسود ا زسنخيت کا مل برخو رد ا را ست ، ا ينها ا ز چا لشها ي د ولت فعلي ا ست ، که د رکشو ر به وضوح وروشني د يد ه مي شود ، نا ا مني وحملا ت ا نتحا ري ، د رنقا ط مختلف ا فغا نستا ن ، وجود د ا رد ، که قربا نيا ن  زيا د ي را د رپي د ا شته ا ست ، ا زهمين جهت ، ثروتمند ا ن کشور حا ضر به سرما يه گزا ري د را فغا نستا ن نيستند ، که ا حتما ل غا رت يا طعمه حريق گرد د ، به عنوا ن نمو نه ، عا شورا ي سا ل گذ شته ، را ، د رشهرهرا ت با ستا ن ، مي توا ن يا د آ و رشد ، که برا ثر تيرا ند ا زي وآ تش ا فر و ز ي زيا نها ي جبرا ن نا پذ يري را بجرم شيعه بود ن بد نبا ل د ا شت ! که ا فرا طيو ن مذ هبي ونژا د ي هد ا يت ا ين ، ر وي د ا د تلخ را بعهد ه د ا شتند ، ا ين ضرروزيا ن د يگربه ثر وت ملي ا ست 0

ب – جنو ب وشرق ا فغا نستا ن : د ا را ي ا منيت نسبي نيستند ، حملا ت ا نتحا ري نا ا مني د را ين منا طق زيا د د يد ه شد ه ، که د ولت قا د ربه حفظ ا منيت د ر ا ين سرزمينها نيستند ، تلا شها ي فرا وا ن جهت ا منيت صو رت گر فته ا ست ،   ا مّا نا مو فق بو د !

ه- بحرا ن سيا سي

د رکشو رتصميم گيري وا حد ومو ضع گيري ها ي که منا فع ملي هست نمي با شد ، ز يرا تا هنو ز تنشها ي قومي ومذ هبي که سا ليا ن د را زي برکشو رحکومت مي کرد ، ا زميا ن برد ا شته نشد ه ، د رحقيقت د ولت وحکومت وظيفه صيا نت    ا ز همه ملت ومنا فع ملي وتما ميت ا رضي را بعهده د ا رد ، ا گرا تبا ع آ ن  د رهر گو شه جها ن مورد ا ذ يت وآ زا رقرا رگيرد ، برنما يند گيها ي سيا سي آ ن کشو را ست ، که ا زمها جرين خود حما يت به عمل آ ورند 0

ا مّا د رمورد د ولت ا فغا نستا ن ، ونما يند گيها ي سيا سي آ ن ا ين قا عد ه جا ري وسا ري نيست ، بلکه تما م تو ا ن را د ررا ستا ي گيرآ ورد ن پو ل ا زطريق فروش پا سپو رت و 000 بکا رمي برند ، مسبّب توهين و تحقيرا تبا ع ا فغا نستا ن د رکشو رها ي مها جر پذ ير، مستقيم زما مد ا را ن سا کن د رکشو رمي با شند ، زيرا سرما ي سخت وکوشند ه زمستا ن 1386 ش ا زمها جرين به جرم بي مد رکي قربا نيا ن را به جا ي گذ ا شته ا ند ! هو يت ا سلا مي وا نسا ني هيجگا ه برا ينا ن  ا ثر ش ر ا نبخشيد ه ا ند ، د رتا بستا ن همين سا ل به همين گنا ه که      ذ کر ش رفت ، د ست وپا ي شکسته ، قطع نخا ع  ، مجر وحيت ومرگ را با جا ن ود ل خريد ند ، که ا ز رسا نه ها ي ملي وخصو صي بصو رت مفصل گزا رش تهيه و به نشر سپرد ه شد ه ، ا گرچنا نچه بحرا ن سيا سي مو رد ا دّعا ء  د رکشورنبود ، ا ين معضل بزرگ مها جر ين تا  کنو ن حل ميشد ! کشمکشها ي سيا سي وجنا ح بند يها ي  تا زه د رکا بل د رحا ل شکل گيري ا ست ، تأ سيس  ا حزا ب جد يد ، مصا رف کلا ن د ررا ستا ي ظهو رجنا حها ي تا زه ، د ر  ا فغا نستا ن د رحا ل به  و قو ع پيوستن ا ست 0

ي- د ولت و خد مت

د را خير ، ا زنقاط مثبت وقو ت د ولت نيز، د را ينجا مي نگا ريم ، که با شد علي رغم نا کا ستيها ي بوجود آ مد ه ، ا زخد ما ت ا ين حکو مت ؛ نيز يا د آ ورمي   شو يم ! که ا ين د ولت پس ا زد رگيريها ي مجا هد ين وسيطره سيا ه طا لبا ن د ا را ي خد مت ها ي ا ست ، که برخي را به شکل فهرست گو نه د را ين نگا رش مي آ و ريم تا خوا نند گا ن بد ا نند چا لش وخد مت چيست ؟

1- آزا د ي : کلمه آ زا د ي د را فغا نستا ن بمعني غربي آ ن مي با شد ! که د رست بد و ن قيد وشرط ا سلا مي ا ست ، هيجگو نه چا رچو ب د يني بمعني وا قعي  د رآ ن ملحو ظ ، نگرد يد ه ا ست ، ا ين شيوه آ زا د ي ، د رکشوري که هو يتها ي  قو مي وا يلي ومذ هبي ، بصو ر ت سنتي حکو مت مي  کند د ا را ي منا فع وزيا نها ي ا ست :

الف : ا مّا منا فع : همه ا قوا م ومذ ا هب کشور، د ربرگزا ري مرا سم وسنن وآ د ا ب مذ هبي شا ن آ زا د هستند ، هيج قد رت وحکو متي هما نند حکّا م پشين نمي توا نند ، ما نع ، ا زا قا مه مرا سم د يني وسنتي ومذ هبي گرد ند ، زيرا د ر زما نها ي گذ شته  کشو ر، د ولتها ي فا شيست ومتعصّب ، شيعيا ن را به رسميت نمي شنا ختند !  ا ز رسو م وسنتها ي آ نا ن سخت جلو گير ي به عمل مي آ ورد ند ، که سپا س خد ا ئي  را به برکت ا نقلا ب وخو نها ي شهيد ا ن را ه آ زا د ي  ا رزشها ي د يني وعقيد تي ، ا ين ما نع بزرگ برد ا شته شد ، گر چه د ربرخي موا رد تنشها ئي د يد ه ، مي شود ، که د رمرورزما ن ، ا گرحکو مت ، با شعا ر  د مو کرا سي که د ا رد ، پيش برود ، آ نهم حل خوا هد شد ، د رشرا يط  فعلي   کتما ن هو يت مذ هبي وقومي که سا ليا ن د ور ود را زمرد م ما را ، رنج ميد ا د ، ا زميا ن رفته و رخت بر بسته  ا ست ، بلکه بسترکا ري د يني و فرهنگي د رزمينه ها ي گو نا گو ن آ ما د ه مي با شد ، آ ن جر م که کتا ب د ا شتن شيعه ا زعرا ق و ا يرا ن د رکشو روجود د ا شت ، د رشرا يط  فعلي نيست ! با يد ا حترا م به مذ هب و رسو ما ت وسنن همد يگر د را فغا نستا ن زند ه گرد د ، که ا ين مو ضو ع د رکتا بها ي د رسي نو شته و زا ر ت  معا رف آ مد ه ا ست ، د رتا بستا ن سا ل 1386 ش مضا مين  د روس مکتب را د رمنطقه با جگا ه د رس مي گفتم ، که به   ا ين جمله رسيد م : وحد ت ملّي ا حتر ا م  متقا بل ، مي آ و رد ا ين عمل ا يجا د خوش بيني ميکند ، که هرد و صفت همفکري را بوجو د مي آ و رد0[6] يک جمله  د يگر را ما ا ضا فه مي نما ئيم که وجود هما ن سه رکن ا سا سي زند گي مسا لمت آ ميزرا به ا رمغا ن خوا هد آ و ر د !

ب-  ا مّا ضر ر و ز يا ن : همه ا د يا ن ومذ ا هب با  تما م عا د ا ت وآ د ا ب وسنن ورسو م شا ن وا رد کشو ر گرد يد ه ا ست ، ا فغا نستا ن ، هما نند منزل بد ون حصا ر مي ما ند ، يا به  تعبير د يگرهما نند خا نه بد و ن د رب وپنجره هست ، که ما نع ا زورود وخر وج چيزي نيست ، روي ا ين جهت ، شما فيلمها ي مبتذ ل وعکسها ي عريا ن ، شبکه ها ي تلو زيوني د نيا ، آ نتن ها ي ما هوا ره إ ين ،   نوا رها ، سي د يها ي صو تي و تصو يري مخرّ ب د رشهر وبا زا رزيا د به چشم د يد ه مي شود ، مسؤ ليت ا ين و يرا ني فرهنگي متو جه د ستگا هها ي د يني ا ست که هز ينه ها ئي را د را ختيا ر مبلّغين قرا رنمي د هند ، تا با قو ت وقد رت تما م   ا ز ا ر زشها ي د يني تبليغ نما يند ، با د ست خا لي وشکم گرسنه هيجگا ه ا نتظا ر ا يفا ي وظيفه د يني را ند ا شته با شند ! متأ سفا نه د ستگا هها ي د يني ا زکنا را ين و ظيفه ا سلا مي با کما ل بي تو جهي مي گذ رند ، با يد طرحها وبرنا مه ها ئي صو ر ت پذ ير د ! ا ين ا رمغا ن آ زا د ي ا ست !

2- را هها ي موا صلا تي  : ا رتبا ط شهر وروستا ، برقرا رشد ه ا ست ، گرچه  جا  د ه ها خا کي ود ا را ي فرا زونشيب وگود يها ي فرا وا ن ا ست ! ا زآ سفا لت که رفت وآ مد را ، د رنقا ط  مختلف آ سا ن مي سا زد ، برخورد ا رنيست ، که     د ر، زما ن قبل ا زا نقلا ب ، مرد م با وسا يل نقليه قد يمي ا سپ وأ لا غ  وقا طر را هها ي د و ر و نزد يک را مي پيمود ند ، روزها وسا عا ت بسيا ري را د رسفر گشت وگذ ا رمصرف مي نمود ند ، ا ين جا د ه ها د رفصو ل برف وبا را ن بسته مي شوند ! د ربقيه فصلها همه را هها با زا ست 0

3- بر ق رسا ني : همبستگي ملّي يک نها د د ولتي ا ست ، د رهرروستا ئي که     د ا را ي منا بع آ ب کا في مي با شد ، سکّوها ي بر ق ، ا زسنگ بجا ي آ جر، با  تر کيب سيما ن ، د رست نمود ه ا ست ، چيزي را بنا م د ينا م جهت تو ليد بر ق بکا رمي برد ، که با فشا رآ ب بر پَرها ي هما نند پَرها ي آ سيا ب تو ليد بر ق مي نما يد ، قد رت بر ق مربوط قد رت د ينا م مي با شد ! که هرقد ر قو ي و د ا را يي توا ن با لا با شد ؛ برق د هي آ ن بيشتر مي گرد د ، د رزمستا نها ي سرد و يخ   بند ا ن ا زبر  ق خبري نيست ! زيرا با يخ زد ن آ بها ،  بر ق قطع مي شود 0

4- مرا کزد رما ني : تا زما ن قبل ا زا نقلا ب هيج مرکزبرا ي د رما ن بيما را ن وجود ند ا شت ، د رخيلي ا زموا رد د يد ه ، شد ه ، که با يک سرما ، خورد گي بيما ر، د ر آ غو ش مر گ قرا رگرفته  ا ست ، بخا طرنبود مرا کزد رما ني و   فا صله زيا د ي  شهر وروستا ، که با  الا غ چند شبا نه روز به مرکزد رما ني شهر مي رسيد ند ، ا مّا د رشرا يط  فعلي  بيشتر منا طق د ورد ست ، ا زمرکزد رما ني بنا م کلينيک  ( د رما نگا ه ) برخورد ا رند ، گر چه د رما ن  کنند گا ن ا زسطح علمي پا ئين برخورد ا را ست ، حدّ ا قل يک بيما ررا مي توا ند ، ا زمر گ حتمي نجا ت بخشد ، که د رمرا حل بهبود ي کا مل ، به بيما رستا نها ي شهرمرا جعه   نما يند ، تا ا ز وضعيت جسما ني سا لم برخورد ا رشو ند 0

5- مکا تب : بسيا ري ا زمنا طق فرزند ا ن شا ن ا زنعمت سوا د محروم بود ند ، و زا رت معا رف نيزد را ين قسمت وظا يف محوّ له شا ن را ا نجا م نمي د ا د ند ،   ا مّا د ولت پس ا زا نقلا ب توا نيست ا ين ر کو رد را بشکند ، که د را کثر منا طق محروم روستا ئي يا شهرها ي د ورا فتا د ه مکاتب ( مد ا رس ) د ولتي د ا ير     نما يد ، تا فر زند ا ن ملت ومرد م ما ا زنعمت د ا نش برخو رد ا رگرد د ، د را ين را ستا  نيز معلّمين آ زمود ه د رمکا تب برخو رد ا رنيستند ، که د ربسيا ري ا ز منا طق سا ختما ن جهت آ مو ز ش وجود ند ا رد ، د ا نش آ مو ز ا ن د ر، د ر ون چا د رها ، يا  د  ل آ فتا ب يا د ر، د ر ون خا نه ها ي گلي که د ا را ي خزند گا ن مضرهستند ، مشغو ل به د ا نش آ موختن مي با شند ! با  و ضعيت رقت با ر و غيربهد ا شتي مکا نها ئي را مشغو ل تعليم وتر بيت کود کا ن وآ يند ه سا زا ن  کشو ر قرا رد ا د ه ا ند !

ا زهرد و، د يد گاز ه نقا ط  مثبت ومنفي چا لشها ونا کا ستيها ، د را فغا نستا ن به تحليل رفته ا ست ، خد ما ت د ولت پس ا زا نقلا ب ، که ؛ تنها نقطه کا ري آ ن است ، نيز د رنو شتا رآ مد ه ، که د قّت ومطا لعه ا ين مي تو ا ند ، به بخشي ا ز    آ يند ه سا زا ن نسل مؤمن ود لسو ز کمک کند .

و ضعيت چند شهر کشور

1- هر ا ت با ستا ن

وقتي ا نسا ن ا زمر ز د غا رون ا يرا ن مي گذ ر د ، پا ر ا به مرز ا فغا نستا ن شهر مرز ي ا سلا م قلعه مي گذ ا رد ، آ د م خيا ل مي نما يد ، که ا زسرزمين آ با د وآ با د ا ني ، به سر زمين و يرا نه ها آ مد ه ا ست ، زيرا د را يرا ن مرد م ا ز ا مکا نا ت زيا د ي زند گي چون : جا د ه ها ، کوچه ها ي آ سفا لت ، د رما نگا ه به همه شهرها و شهرستا نها وروستا ها ، مخا برا ت وخطو ط  تلفن ، بما رستا نها ي  مجهّز ، آ ب و بر ق و گا ز شهر ي ، خلا صه ا زا مکا نا ت        ا و ليه زند گي برخورد ا رند ، ا مّا د را فغا نسا ن چنين ا مکا نا تي نيست ، ا يرا ن ا زکشو رها ي د ر حا ل تو سعه ا ست ، که د ر، د و را ن سيطره روحا نيت و علما ي خد وم ، خد ما ت وا مکا نا ت حيا ت را به خود د يد ه ، قبل ا زا ين فقط  شهرها ي ا يرا ن ا ز ا مکا نا ت ا ند کي برخورد ا ربود ند ، مقا يسه ا فغا نستا ن با ا يرا ن مقا يسه ويرا ني با آ با د ي ا ست ! زيرا ا فغا نستا ن ا زکشو رها ي عقب ما ند ه ا ست ، که تا هنو ز ر و ي پيشر فت را بخو د ند يد ه ، ا يرا ن ا زکشو ر  ها ي د رحا ل توسعه ا ست ! ز يرا د را يرا ن بستر حيا ت برا ي همگا ن آ ما د ه هست ! د ر ز مستا نها ي سرد ، د ولت ا سلا مي برا ي وحشيا ن کوهها ، د شت ها و صحرا ها ، غذ ا وعلو فه آ ما د ه سا خته تو سط هلو کوبتر ميا ن آ نا ن ا ز طر يق هوا مي رسا ند ! تا حيا ت و حش بر ا ثر سرما ونبود غذ ا ا ز بين نر وند ، د را فغا نستا ن ا ين ا مکا نا ت براي ا نسا نها نيست ! تا چه رسد به حيا ت وحش .

ا سلا م قلعه ا زشهرها ي مر زي ا فغا نستا ن ا ست ، جا د ه موا صلا تي ا سلا م قلعه و شهر هرا ت د ا را ي ا سفا لت مي با شد ! که  نيم گا م مي آ نطرف تر را کسي پخته کا ر ي ننمود ه ا ست ، د يو ا رها ي خا نه ها ا زگيل سا خته شد ه وبا لا رفته ، د رب وپنجره ا زچو ب تر کيب يا فته ا ست ، کو چه ها وخيا با ن ها همه خا کي ا ست ، د ربر خي موا رد ، شين ريزي فقط صو رت گر فته ، نا نوا ئيها ا ز پشتوا نه ما لي شخصي برخورد ا را ند ، هيج نو ع پشتوا نه د و لتي ند ا رند ، ا ين قاعد ه د رتما م نقا ط ا فغا نستا ن سا ري وجا ري ا ست ، د ا را ي چا هها ي     فا ضلا ب زميني نمي با شند ! توا لتها روي زمين قرا رد ا رند ! که سو را خ ا ز بيرون گذ ا شته شد ه ، د ر زمستا نها ا زد ست نجا ست و کثا فت تا بستا نها ا ز بوي وگند ومگسها ي آ لود ه برخوا سته ا ز، روي نجا ستها ا نسا ن را آ زا رمي   د هند !

هنگا ميکه وا رد شهر هرا ت مي شو يم ! مد خل يا و رود ي شهر پرا زما شينها ي وا رد ا تي آ خر ين سيستم مي با شند ، که تا جرا ن ا زکشو رها ي مختلف جها ن وا رد نمود ه ا ست ، که ر وي تا بلوها نو شته شد ه : مو ترفروشي فلا ني ! پا سگا ه  د ر، ورود ي شهرقرا رد ا رد ، با ا مکا نا ت و سيستم خيلي پا ئين !

صلا حيت وشا يسته سا لا ري هرگز د را فغا نستا ن پا نگذ ا شته ، هيج يک ا ز زما مد ا را ن د را ين کشو ر ا ز روي د لسو زي وخد مت وتر قي و پيشرفت به   ا ين  مرد م گا م برند ا شته ا ند ! فقط به زند گي خصو صي وا فزا يش ثروت ا ز را هها ي گو نا گو ن تلا شها ئي را صو رت مي د هند ! برا ي نمو نه ا زثر و ت  ا ند  و زي حوا شي يکي ا ز چو کي نشينا ن کا بل را د را ين مقو له مي نگا ريم :

د رشهر صنعتي پل خمري ا زقد يم الا يا م کا رخا نه سيما ن وجود د ا شت ، که    د ر شرا يط  فعلي د را جا ره برا د ر رئيس جمهورقرا رد ا رد ، جا د ه عمومي    ا ز، زما نها ي د ورود را ز ا ز پيش همين کا رخا نه ، مي گذ شته ا ست ، د ر  شرا يط  فعلي ا ين آ قا را ه عمو مي مرد م را ا زا ين مسير بسته ا ست ، چند تا    مأ مو رخشن وبد زبا ن وبي ا د ب برا ي منع عبور ومرور د را ين را ه گما شته   ا ست که ا کثر سا کنين شهر، ا زا ين وضعيت نا را ضي هستند ! چي کسي به سخنا ن مرد م گوش ميد هند ؟ ممنوعيت تا آ نجا ا د ا مه د ا رد که ا ز ا فرا د پيا د ه رونيزجلو گيري بعمل مي آ يد ، کسا ني که خا نه ها ئي شا ن د رهما ن محل قرا ر د ا شته با شند د ا را يي ما شين مسا فر بري با شند ! فقط  صبح وظهر وشب مي توا نند به خا نه ها ئي شا ن بروند ! ا ين وضعيت جا معه طبقا تي ا ست ، که د ر جها ن بشکل تؤ ر يک ا زآ ن بشدّ ت مذ مّت مي گرد د ! ا مّا د رعمل ا زآ ن خبري نيست ، د را فغا نستا ن بوضوح وروشني د يد ه مي شود ، يکي ا زسيري نزد يک به  تر کيد ن ا ست ! د يگر ي ا ز گر سنگي نزد يک به مرد ن ا ست ، د رست     ا زمصا د يق ا ين شعر پا رسي مي با شد :

يکي را د ا د ي صد گو نه نعمت  يکي را نا ن جوآ لود ه د رخو ن [7]           

شهرهرا ت رنگ و بو ي آ با د ي وآ با د ا ني را بخود گرفته ا ست ، خيا با نها ي  د ا خل شهرآ سفا لت مي با شد و ضعيت بهد ا شت د را ين شهر زير صفر قرا ر   د ا رد ! ز يرا هنگا م گشت وگذ ا ر د ر شهر ، ا ز آ شغا ل کثا فا ت وآ بها ي    گند يد ه ، د رکو شه وکنا ر خيا با نها مو ج ميزند ، مخصو صاً جد ا وّ ل جو ي   ها ي آ ب که د رکنا رجا د ه ها سا خته شد ه ، پرا زآ شغا ل وآ بها ي پوسيد ه و  گند يد ه مي با شند ! شا روا لي ( شهرد ا ري ) نسبت به  تميز ي شهر هيج گو نه   ا قد ا ما ت عملي را صو رت ند ا د ه ا ست ، آ بها ي بهد ا شتي که د ا خل ا ما کن مسکو ني بصو رت لو له کشي شد ه با شد ، نيست ، همه سا کنا ن شهر ، د رد      ا خل منا ز ل خود چا هها ي مخصو ص آ ب آ شا ميد ني د ا رند ، که د لو يا     ظر ف مخصو ص بخو د ا ز آ ن آ ب بير و ن مي کشند ! د رگو شه د يگر توا لت وجود د ا رد ! که روي زمين قرا رد ا ر د .

د ا خل بما رستا نها ي که مرکز صحّي و بهد ا شتي شهرهست ، ا ز و ضعيت منا سب برخو رد ا ر نيستند !

د رهرا ت تعصبا ت قومي ونژ ا د ي ومذ هبي بيد ا د ميکند ! چنا نکه  ا سما عيل خا ن د ر زما ن حکو مت خود ، ا علا م د ا شت ، که د را ين شهر فقط مرد ما ن بومي مي توا نند زند گي نما يند ! بقيه ا ي ا قوا م غير بو مي به شهرها ي خود برگرد ند ، د رشهرهرا ت حق ما ند ن را ند ا رند ! د رزما ن حکو مت آ قا ي      ا نو ر ي که يک هزا ره مي با شد ، بلو ا ئي ا ز نا حيه طيف ا سما عيل خا ن عليه وي برپا گرد يد ، بد ليل ا ينکه ا و ا زطا يفه هزا ره هست ! ا زمرد ما ن غير بومي ا ين  شهر مي با شد ، عا شو را ي خو نين هرا ت عليه شيعه ها وهزا ره ها معروف ا ست ! نما يا نگر تعصبا ت جا هليت مد رن قر ن بيست ا ست ، که د ر  قا لب مرد مي ، با پشتوا نه پنها ني ا سما عيل خا ن د رشهر پيا د ه مي شود ، با گرد آ و ري چند نفر فا شيست نژا د ي و مذ هبي خشک مي خوا هد ، هزا ره ها را ، که د ر هرا ت سکنا گزيد ه ا ند ، ا زشهر بيرون کنند ! ريشه ها ي چنين     تعصبا تي بي ا ر تبا ط به بيرون مرزها ي کشو ر نيست ، ا زا علا ميه پرا کنيها ي شبا نه ر و زي ، پيد ا وهو يد ا ا ست !

فرود گا ه هرا ت کهنه وفرسود ه  وکو چک ا ست ، که با د يوا رها ي قد يمي وجود د ا رد ، هيج نو ع با زسا زي جد يد ي د را ين ميد ا ن به چشم نمي خورد ، با يک هو ا پيما ي نظا مي به کا بل رفتم ، ا زنظا ميا ن که د رميد ا ن هوا ئي    هرا ت پيشا پيش هما هنگ شد ه بود ، مرا به يک ا تا ق خلوت را هنما ئي نمود ه    گفت : سه هزا ر ا فغا ني بد ي ! بعد ا زا ينکه پو ل را د ريا فت نمود ! گفت : هنگا م سوا رشد ن ا گرکسي پرسيد ! بگو پسرم بنا م حسن د را رد وي ملّي يا    ميد ا ن  هوا ئي کا رمي کند ، آ مد ه بود م که ا حوا ل بگيرم ، د را ين هوا پيما ي فرسود ه و ا و را قي فقط 12 نفر مسا فر به کا بل بو د يم ، ا زا ين ميا ن د ونفر نظا مي بو د ند ! د ه نفرد يگر ا زا فرا د ملکي که نظا ميا ن مؤ ثر د را ين فرود  گا ه برا ي پو ل ، سوا رنمود ه بود ند ، که ا زهرکد ا م سه هزا ر ا فغا ني د ريا فت ميد ا شتند ، ا ين بمعنا ي ا فزا يش ثروت ا ست .[8]

2- کا بل مر کز حکو مت

حد و د يک سا عت ونيم ، پروا ز ا زشهر هرا ت د رجنو ب ا فغا نستا ن وا رد فرود گا ه نظا مي کا بل شد يم ، پا را برا ي ا وّ لين با ر به ميد ا ن هوا ئي کا بل به زمين گذ ا شتم ! گو شه ها وکنا ره ها ي آ ن ا زهوا پيما ها ي کهنه وجد يد زيا د     د يد ه ميشد ، نيروها ي خا رجي د رقا لب نير وها ي نظا مي ( نا تو) ونيروهاي بين المللي ( آ ي صا ف ) بر خي سلا ح بد و ش د رحا ل گشت زني ، برخي د يگر      د رحا ل فو تبا ل با ز ي  بود ند ! ا زوجو د مسا فر ين خلو ت د يد ه ميشد .

د را ين شهر گشت وگذ ا ر ند ا شتم ، تا بيشتر د ر را ستا ي آ ن ا زچيزها ئي د يد ني بنو يسم ، فقط د رمسير را ه ، آ نچه را د يد م مي نو يسم فرود گا ه اين شهر بز رگ با ما شينها ي مسا فربر ي شهري، فا صله ز يا د ، د ا رد ، شهر شلو غ با تپّه ها ي بلند ، که د رکنا ر آ نا ن سرا شيبي ها ي  تند قرا رد ا رند ، خا نه ها ي گلي فقيرنشين ، د رد ل آ نا ن سا خته شد ه ا ست ! جا د ه ها ظر فيت رفت وآ مد  ما شينها ي عصر حا ضر را ند ا رند . حضو رفعا ل و بيشتر ي نير وها ي خا رجي د را ين شهر بيشتر د يد ه مي شود ، زيرا مرکز کشور وحکومت وتصميم گيري ا ست ، ا ين شهر نيز، هما نند شهرها ي د يگر؛ ا زو ضعيت نا منا سب    بهد ا شتي ، برخو رد ا را ست ، ا زرا هها ي رعا يت بهد ا شت ، فعا ليت شبا نه روزي کا رکنا ن شهرد ا ر ي ( شا روا ليها ) ها ا ست ، که د رتما م شهرها ي ا فغا نستا ن د يد ه ، نمي شود ، ا نسا ن د رگشت و گذ ا ر ، يک ، جا روکش ( رُفته گر) شهرد ا ري را ، که جا ر و ئي د رد ست د ا شته با شد ، کنا رخيا با نها ، نمي بيند ، را ه د يگر، تأ سيس حمّا مها ي بز رگ وفعّا ل ، عمو مي مرد ا نه و زنا نه ، د رنقا ط مختلف شهر مي با شد ، که مو رد حما يت د ولت قرا رد ا شته با شد ؛    د رتما م اعصا را ز وضعيت نظا فت شهري پشتو ا نه  صو رت نگر فته ا ست .

شب د رمحلّه پل سوخته حوزه علميه جا معة الا سلا م  مر بو ط مرجعيت د يني حضرت آ ية الله العظمي محقق کا بلي د ا م ظلّه العا لي مهما ن بود م، ز يرا ا زطرف ا ين نها د مقدّ س د يني ، بعنوا ن عضو هيأ ت ا عزا م شد ه بود م ، مرحوم حجّة  الا سلا م و المسلمين حا ج آ قا ي زکي ( ره ) به يکي ا زطلا ب شما ل د ستو ر    د ا د ! که برا ي صبح زود ، تِکِت ( بليط ) برا ي شهر مز ا ر شريف بگيرد ، صبح عا ز م شما ل شر يف شد م ، با ا تو بو س را ه شما ل را د رپيش گر فتيم ، ا زمسير شما ل کا بل بسو ي جبل سرا ج حرکت نمود يم ، ا ين سر زمين سرسبزو خرّ م ا ست ، ا زا ين شهر که بگذ ر يم ، به د رّه تنگ وطولا ني وتند سا لنگ     مي ر سيم که بلند ا ئي آ ن ، آ نگو نه مي با شد ، که سر به ا وج آ سما ن بر ا فرا شته ا ست ، گو يا ، ا نسا ن را د رقلب آ سما ن قرا رمي د هد ! د رگوشه ها ي کوه ، بصو رت قطعه ، قطعه برف ، که ، سا ليا ن د را ز ي را ؛ پشت سر گذ ا شته وکهنه مي با شد ؛ د يد ه مي شود !  ا ين جا دّ ه ، نيز بسيا ر با ريک هست که با ا ند ک بي ا حتيا طي را نند ه ؛ با تصا د ف مرگ با رمو ا جه خوا هد شد .

بهرصو رت تو نل با ريک جا دّ ه سا لنگ را، يکي پس ا زد يگري پشت سر گذ ا شتيم ، هوا ئي ا ين نقطه ا زکشو ر، د رفصل تا بستا ن خيلي سرد مي با شد !  آ نگو نه که ا نسا ن مسا فر، نيا ز به لبا س زمستا ني پيد ا مي نما يد ! همينکه به  نو ک قله رسيد يم ، ا حسا س سرما نمود م ! ا ز بلند ا ئي سا لنگ بسو ي شما ل سرا زير مي شد يم ، که وضعيت هوا مقد ا ر گر م ترشد ه ، مي رفت ، ا زشهر   ها ئي تا له  و بر فک و خنجا ن که ، توت آ ن ، ا زشهرت وآ وا زه جهاني برخور د ا را ست وپل خمري وتا ج قرغا ن گذ شتيم ، عصر هما ن روز، خود را به شهر مولا علي (ع)مزا ر شر يف رسا نيد يم !

3- مز ا ر شر يف

هوا ئي شهر، د رتا بستا ن گرم وسو ز ا ن هست ، بيشتر خيا با تنها ي شهرخا کي مي با شد ، فضا ي ا ين شهرآ کند ه ا زا بر ي ا ست ! که برا ثر رفت و آ مد وسا يط نقليه زيا د ، گرد وغبا ر بصو رت ا برمترا کم د رآ مد ه برفضا ي شهر  سا يه ا فکند ه ا ست ! هيج نوع با زسا زي د رگوشه وکنا ر شهر، به چشم د يد ه نمي شود ، با فت شهر مرکّب ا ز : نژا د ها ومذ ا هب وقو ميت ها ي مختلف ا ست ، هيج نوع تعصّبا ت کو ر کو را نه جا هليت د رميا ن سا کنين آ ن د يد ه نمي شود ، چنا ن که د رشهرهرا ت با ستا ن ا ين مو ضو ع بصو رت حا د سا ري وجا ري  ا ست ، ز با ن رسمي ا ين مرد م ، د ري ا ست ، که هيج کسي به زبا نها ي غير   زبا ن د ر ي ؛ صحبت نمي نما يند ، کسب وکا ر فقط با خر يد وفر و ش ر ونق   خا صّي د ا رد ، بخشها ئي مرد م ؛ د رحا ل گشت وگذ ا رهستند ، ا ين شهر بنا م مولا علي (ع) ا ز شهر ت خا صّي برخورد ا را ست ، چنا نکه برسرد روا زه روضه مبا رکه سخي شعر مرحوم جا مي نو شته شد ه ا ست :

گو يند  مرتضي علي د ر  نجف   ا ست     بيا به بين د ربلخ چه بيت الشّرف ا ست

جا مي تونه عد ن گوئي ونه بين الجبلين     خو رشيد يکي نو رأ وهر طرف ا ست [9]

يا د رد رون روضه مبا رکه شعر ي د يگر ي با زبا ن شيرين فا رسي نو شته شد ه که حضرت علي (ع) را بعنوا ن تقسيم کنند ه بهشت ود وزخ وحوزکوثر مطرح   سا خته ا ست ، د قّت د رنبيشته ها ي ا ين با رگا ه تا ريخي ا نسا ن را به جها ن    د يگر منتقل مي سا زد که گويا ئي تبليغ ا زاوّ لين پيشوا ئي شيعيا ن هست يا      مطا بق عقيد ه برا د را ن د يني ما ا هل سنّت و جماعت تبليغ ا زچها رمين خليفه مسلمين مي با شد :

ا ين مرقد منوّر سلطا ن ا وليا ا ست      کز تا ج هل  أ تي  بد وعا لم مکرّم ا ست

يعني علي  و صي  نبي و ولي  حق      کز ا نبياء مؤخّر وبر ا و ليا مقدّ م  ا ست

سا قي حوزکوثر وقسا م نا رو خُلد       کزلطف أ وبهشت د رقهرش جهنّم ا ست [10]

د رتا بلو ئي بزرگ پيش روي روضه نوشته شد ه ا ست : آ را مگا ه خليفه چها رم حضرت علي رضي الله عنه . ا طرا ف ا ين با رگا ه ، تفر يح گا هها ي فرا وا ن   د ا رد ، صند ليها وميزها ي ا زسيما ن سا خته شد ه ، که زوّ ا ر ا ين با رگا ه    بتوا نند د رآ سا يش کا مل بسر به برند ، د رحقيقت يک پا رک بز رگي ا ست ،  برا ي مرد م . د ا را ي مسجد بز رگي طر ف قبله آ ن قرا رد ا رد ، که شيعه وسنّي د رآ ن مشغو ل نما زهستند .

يک مطلب د يگر را ، ا شا ره کنم ، تما م مي نما يم : قو مند ا نا ن سا بق د ر    شرا يط فعلي د لاّ لا ن زمين شد ه ا ند ! يا به تعبير د يگر زمين خا را ن که روي سرمرد م جهت ثروت ا ند و زي کلا ه گذ ا ري مي نما يند ، تا ا را ضي د يگرا ن را تصا حب نما يند . بهرصو رت شهر مزا ر شر يف ا زشهرها ي مر ز ي و پر  ر فت وآ مد وشلو غ مي با شد ، که با آ سيا ي ميا نه ، کشورا زبکستا ن هم مرز مي با شد ، وپذ يرا ئي فرهنگها ي مختلف ا ست ، ا ز پشينه وقد مت تا ريخي بر خو ر د ا رهست ، که شهر بلخ ا ز و لسو ا ليها ي ا طرا ف همين شهر ا ست .  زما ني ا ز ر ونق فرهنگي جها ني ، رنگ و بو ئي د ا شته ، بسا ، د ا نشمند ا ني را ؛ د رد ا من خو يش تر بيت نمو د ه ، تقد يم جا معه ا سلا مي مي مود ه ا ست ، که بنا مها ي : جنت الا رض ، خيرالتّرا ب ، أ مّ البلا د ، قبّة البلا د ، د ا رالفقا هة ، د ا رالاجتها د . [11] يا د مي شد ه  ا ست .

حو ز ه علميه  قم

غ علي حسن زا د ه

1386 ش